Brisel je sa zabrinutošću primio k znanju usvajanje izmjena zakona o unutrašnjim poslovima i Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB) uprkos snažnim kritikama opozicije i civilnog društva i pozvao na transparentne postupke i istinsku saradnju i konsultacije, naročito o svim zakonima koji se odnose na proces evropskih integracija, sa svim relevantnim zainteresovanim stranama, uključujući opoziciju, pravne eksperte i Evropski komisiju (EK) – navodi se u izvještaju o Crnoj Gori, o kojem se danas raspravlja u Strazburu.

Parlament poziva na transparentne postupke i istinsku saradnju i konsultacije, naročito o svim zakonima koji se odnose na proces EU integracija, sa svim relevantnim zainteresovanim stranama, uključujući opoziciju, pravne eksperte i Komisiju.

Podstiču se svi političke akteri da ostanu fokusirani i da zadrže zamah ka uspješnom zaključenju pristupnih pregovora te da intenziviraju svoje napore u pravcu realizacije neophodnih reformi i naglašava potreba za političkom stabilnošću i konstruktivnom saradnjom političkih partija u tom pogledu.

Zabrinutost zbog uplitanja Kine, Rusije i Srbije

Evropski parlament ostaje duboko zabrinut zbog istrajnog i rastućeg malignog stranog uplitanja, destabilizujućih aktivnosti, hibridnih prijetnji i kampanja dezinformacija od strane aktera iz trećih zemalja u Crnoj Gori, što za cilj ima podrivanje demokratskih institucija u Crnoj Gori, ali i društvene kohezije te strateške orijentacije ka članstvu u EU i NATO savezu.

Navode da takvo uplitanje predstavlja direktan izazov za vladavinu prava, demokratsko upravljanje i državni suverenitet i naročito ukazuje na maligni uticaj Kine, Rusije i Srbije.

Izražava se i zabrinutost zbog političke instrumentalizacije vjerskih institucija od strane vanjskih aktera i naglašava da vjerske organizacije moraju djelovati transparentno i nezavisno od stranog političkog uticaja, uz puno poštovanje ustavnog i sekularnog uređenja Crne Gore.

EP poziva na brža naimenovanja u sudstvu, i to primjenom postupaka zasnovanih na principima meritokratije i transparentnosti, koji su oslobođeni političkog uticaja i bazirani na stručnosti i integritetu, te se realizuju bez kašnjenja u procedurama, uključujući naimenovanja na upražnjena mjesta u Ustavnom sudu i Sudskom i Tužilačkom savjetu, u potpunosti u skladu sa zahtjevima završnih mjerila.

Naglašava se ključna uloga potpuno funkcionalnog Ustavnog suda za stabilnost pravnog poretka i izbornog okvira i izražava ozbiljna zabrinutost zbog kontinuiranih kašnjenja u naimenovanju sudije Ustavnog suda, što donosi rizik od podrivanja pune funkcionalnosti jedne od ključnih institucija za zaštitu vladavine prava i proces EU integracija.

Poziva Crnu Goru da dodatno uskladi svoj pravni okvir s pravnom tekovinom EU i evropskim standardima u domenu nezavisnosti, odgovornosti, nepristrasnosti, integriteta i profesionalizma sudstva te da realizuje preostale preporuke.

Pozivaju na efikasnost sudskog sistema

Takođe, EP poziva na veću efikasnost sudskog sistema, u smislu smanjenja broja zaostalih predmeta, naročito kada su u pitanju predmeti korupcije i organizovanog kriminala, što je ključno za povećanje povjerenja javnosti i ispunjavanje uslova za članstvo u EU.

Primjećuje da su eksperti iz sektora civilnog društva iskazali ozbiljnu zabrinutost u pogledu suštine vladinih nacrta izmjena i dopuna propisa u vezi s Tužilačkim savjetom, u smislu toga da isti nijesu u funkciji smislenog jačanja njegove nezavisnosti, odnosno da mogu čak i otežati obezbjeđivanje istinski nezavisnog članstva u Tužilačkom savjetu.

Sa zabrinutošću se primjećuje da kontinuirano zapošljavanje velikih razmjera u javnoj upravi, bez transparentnih kriterijuma i jasnih procjena potreba, podriva principe zapošljavanja na osnovu načela meritokratije i profesionalizacije.

Poziva se na dalju depolitizaciju naimenovanja na visoke pozicije u okviru javnog sektora, kao i na uvođenje jasnih mehanizama ocjenjivanja na osnovu učinka i kontinuitet stručnosti.

Izražava se žaljenje zbog činjenice da se nacionalne manjine, ranjive grupe, uključujući Rome i Egipćane, osobe s invaliditetom i LGBTIQ+ osobe, u Crnoj Gori još suočavaju s diskriminacijom, govorom mržnje, naročito u onlajn okruženju, kao i zločinima iz mržnje.

EP izražava i duboku zabrinutost zbog masovne kontinuirane gradnje na prostoru Boke Kotorske, koji je pod zaštitom UNESCO-a, a što nepovoljno utiče na očuvanje baštine i zaštitu prirodnog lokaliteta, te poziva na finalizaciju pravne zaštite Miločerskog parka.

Ukazuje na potrebu za senzitivnim i inkluzivnim rješavanjem identitetskih rasprava s ciljem sprečavanja polarizacije i izgradnje širokog konsenzusa o pitanjima od ključnog interesa za nezavisnost, suverenitet i evropski put Crne Gore.

U izvještaju ponavljaju zabrinutost zbog pokušaja izmjene zakona o crnogorskom državljanstvu u Skupštini kako bi se omogućilo sticanje dvojnog državljanstva, što bi moglo imati ozbiljne i dugoročne implikacije na proces donošenja odluka i identitet zemlje.

Podstiču se vlasti da nastave konsultacije i koordinaciju s EU o svim potencijalnim izmjenama zakonodavstva kako bi se osiguralo da je ono u potpunosti usklađeno s pravnom tekovinom EU i međunarodnim standardima, odnosno da podržava temeljna prava.

Oštro se osuđuje svaki govor mržnje, uključujući i na internetu, kao i zločine iz mržnje.

U izvještaju se pozdravlja porast broja krivičnih gonjenja za rasizam i govor mržnje, ali izražava zabrinutost zbog nedovoljno aktivnosti usmjerenih protiv govora, javnih obraćanja ili simboličnih činova kojima se veličaju ratni zločinci ili revidiraju istorijske činjenice.

EP podstiče Crnu Goru da pojača svoj institucionalni odgovor na govor mržnje, osigura efikasne istrage i krivična gonjenja i u potpunosti se uskladi s pravnom tekovinom EU.

Zabrinutost zbog ispitivanja novinara i političkog uticaja na RTCG

EP izražava zabrinutost u pogledu pribjegavanja neformalnom pozivanju i istražnom ispitivanju novinara, kolumnista i aktera iz sektora civilnog društva po osnovu njihove kritike javnih funkcionera.

Izražava se zabrinutost u pogledu kontinuiranog političkog uticaja koji se vrši na javni servis i pozivaju se vlasti da poštuju sudske postupke, povrate zakonitost i pruže garancije za institucionalnu i uredničku nezavisnost javnog servisa.

EP poziva Crnu Goru da uskladi svoje medijsko zakonodavstvo s Evropskim aktom o slobodi medija te da poveća otpornost na strane uticaje i dezinformacije.

Takođe, poziva na punu transparentnost vlasničkih struktura medija i stranih izvora finansiranja, naročito tamo gdje postoji veza s političkim akterima ili interesima stranih država, a sve kako bi se spriječio prikriveni vanjski uticaj na javni diskurs u Crnoj Gori.

EP poziva vlasti da se postaraju da donošenje zakona u vezi s procesom pristupanja EU ne zaobilazi zahtjeve javne rasprave i utvrđene standarde participativnog upravljanja.

Ponavlja svoju zabrinutost u vezi s iskazivanjem političkog revizionizma od strane određenih političkih aktera, čime se podriva sistem odgovornosti i produbljuju društvene podjele i oštro osuđuje svaku glorifikaciju ratnih zločinaca i javno negiranje ratnih zločina.

EP izražava zabrinutost u pogledu političkih koncepata i narativa u regionu kojima se propagira prekogranično ujedinjenje ili koordinacija na osnovu principa etničkog identiteta, uključujući tzv. srpski svet, a kojima se dovodi u pitanje suverenitet i teritorijalni integritet susjednih država i poziva regionalne aktere da poštuju nezavisnost Crne Gore i uzdrže se od miješanja u njena unutrašnja pitanja.

Naglašava da su takvi narativi u neskladu s načelima dobrosusjedskih odnosa i procesa pristupanja EU i ističe da budućnost Zapadnog Balkana leži u EU integracijama, a ne u konkurentskim geopolitičkim zonama uticaja.