Pripremimo se za tropsku vrelinu, „prijete“ suša i požari

Crnu Goru tokom ljeta 2026. godine najvjerovatnije očekuje toplija sezona od višegodišnjeg prosjeka i povremenog snažnog nevremena, to pokazuju najnoviji klimatski izgledi za jugoistočnu Evropu koje je objavio Forum za klimatske izglede jugoistočne Evrope (SEECOF-35), a koji su zasnovani na analizama vodećih evropskih i svjetskih meteoroloških i klimatskih centara, kazali su Pobjedi iz Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore.

Oni su istakli da je za Crnu Goru signal posebno izražen i da prognoza pokazuje da postoji oko 60 odsto vjerovatnoće da će srednje ljetnje temperature biti iznad gornjeg tercila klimatološke raspodjele za referentni period 1991–2020. godine, što znači da postoje znatno povećane šanse da predstojeće ljeto bude među najtoplijima u posljednjih nekoliko decenija.

– Prema konsenzusu stručnjaka iz Evropskog centra za srednjoročnu prognozu vremena (ECMWF), Meteo France, Deutscher Wetterdiensta (DWD), Nacionalnog centra za predviđanje životne sredine SAD (NCEP), Međunarodnog instituta za klimu i društvo (IRI) i Virtuelnog centra za klimatske promjene jugoistočne Evrope (SEEVCCC), ljeto 2026. u najvećem dijelu regiona biće toplije od prosjeka, dok se za zapadni i centralni Balkan očekuju uglavnom sušniji uslovi – naglasili su iz Zavoda.

Prema njihovim podacima, očekuje se da sezonske srednje temperature premaše pragove koji za Podgoricu iznose 27,1 stepen, za Nikšić 21,5, Bar 25, Pljevlja 18,7, Kolašin 17 i Žabljak 15,4 stepena Celzijusa.

Prema podacima ZHMS-a i SEECOF-35 prognozi, najveća vjerovatnoća je da će sezonske srednje temperature tokom ljeta 2026. biti iznad gornjih tercila na svim glavnim meteorološkim stanicama u Crnoj Gori.

– Sezonske prognoze ne predviđaju temperature za određene dane, već opšti karakter sezone. Međutim, ovakav temperaturni signal obično znači češće i intenzivnije toplotne talase. U Podgorici bi tokom jula i avgusta maksimalne dnevne temperature mogle više puta prelaziti 38 stepeni, dok se u najtoplijim epizodama ne mogu isključiti ni vrijednosti od oko 40 stepeni Celzijusa. Slični uslovi očekuju se i u Zetsko-bjelopavlićkoj ravnici, gdje se posljednjih godina bilježe rekordne ljetnje temperature. Na Primorju se očekuje povećan broj tropskih noći, kada temperatura ne pada ispod 20 stepeni, što dodatno otežava oporavak organizma od dnevnih vrućina. U sjevernim predjelima zemlje temperature će takođe biti iznad prosjeka, ali će planinska područja i dalje ostati osjetno svježija od centralnog i južnog dijela države – saopštili su iz Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore.

Manje kiše, ali veći rizik od nepogoda

Iako prognoza ukazuje na sušnije uslove od prosjeka, to ne znači da će tokom cijelog ljeta izostati padavine.

Naprotiv, klimatski stručnjaci upozoravaju da se posljednjih godina sve češće javlja obrazac u kojem duži sušni periodi bivaju prekinuti kratkotrajnim, ali veoma intenzivnim pljuskovima i grmljavinskim olujama.

– Zbog zagrijavanja vazduha atmosfera može zadržati više vlage, pa kada dođe do razvoja nestabilnosti, padavine mogu biti veoma obilne u kratkom periodu. To povećava rizik od bujičnih poplava, urbanih poplava, odrona i lokalne štete na infrastrukturi. Posebno se osjetljivi primorski i centralni djelovi Crne Gore, gdje se tokom ljetnjih mjeseci mogu razvijati snažni olujni sistemi praćeni grmljavinom, gradom i jakim udarima groma – poručuju iz Zavoda za hidrometerologiju.

Kombinacija visokih temperatura, manjka padavina i isušene vegetacije povećava i opasnost od šumskih požara.

Stručnjaci već godinama upozoravaju da klimatske promjene produžavaju sezonu požara na Mediteranu, uključujući i Crnu Goru. Tokom najtoplijeg dijela ljeta dovoljan je i manji izvor paljenja da se požar brzo proširi, naročito u priobalnom pojasu i područjima centralne Crne Gore.

Ukoliko se ostvare prognozirani sušniji uslovi, ovogodišnja sezona mogla bi donijeti povećane izazove za vatrogasne i službe zaštite i spašavanja.

FOTO: S. Milović

Klimatski trend

Posljednjih godina Crna Gora bilježi niz izuzetno toplih sezona, a klimatolozi ističu da se trend zagrijavanja jasno uočava na gotovo svim meteorološkim stanicama u zemlji.

– Toplotni talasi postaju češći, broj veoma toplih dana raste, a ekstremni vremenski događaji postaju izraženiji. Istovremeno, sve su češće situacije u kojima se periodi dugotrajne suše smjenjuju sa kratkotrajnim, ali veoma intenzivnim padavinama. Upravo takav obrazac očekuje se i tokom ljeta 2026. godine. Ako se sezonska prognoza ostvari, Crna Gora će tokom predstojećeg ljeta imati: temperature iznad višegodišnjeg prosjeka, češće i duže toplotne talase, povećan broj tropskih noći, naročito u Podgorici i na Primorju, manje padavina tokom većeg dijela sezone, povećan rizik od suše i šumskih požara i povremena snažna nevremena sa obilnim pljuskovima, gradom i jakim vjetrom – objašnjeno je u dokumentu.

Iako će preciznije procjene za pojedine mjesece biti moguće tek kroz redovna meteorološka ažuriranja, trenutni klimatski signali jasno ukazuju da će ljeto 2026. godine u Crnoj Gori biti toplije od prosjeka, uz izražene vremenske ekstreme koji su posljednjih godina postali sve češća karakteristika mediteranskog i balkanskog prostora.

Balkan među klimatski najosjetljivijim regionima Evrope

Podaci i analize objavljeni kroz rad Virtuelnog centra za klimatske promjene jugoistočne Evrope (SEEVCCC) pokazuju da je Balkan među regionima Evrope koji su posljednjih decenija posebno izloženi porastu temperatura, češćim sušama i ekstremnim vremenskim pojavama. SEECOF prognoze već godinama ukazuju na trend toplijih sezona u odnosu na klimatološki prosjek, dok su padavine sve neujednačenije i teže za dugoročno predviđanje.

Stručnjaci ističu da je za jugoistočnu Evropu karakteristično dugo i suvo ljeto koje traje od juna do avgusta, a u pojedinim djelovima regiona i tokom septembra. Upravo zbog toga svaki dodatni rast temperature povećava rizik od suše, nestašice vode i šumskih požara.

Najnovije evropske analize pokazuju da je jugoistočna Evropa posljednjih godina među područjima koja su najviše pogođena kombinacijom visokih temperatura i manjka padavina. Tokom 2025. godine region je bio suočen sa ozbiljnim sušnim uslovima, niskim vodostajima i povećanim rizikom od požara, što je posebno bilo izraženo na Balkanu.

Naučna istraživanja upozoravaju da će suše u jugoistočnoj Evropi postajati sve učestalije i intenzivnije, uz značajne posljedice za poljoprivredu, vodne resurse i energetiku. Istovremeno, toplija atmosfera pogoduje stvaranju snažnih lokalnih oluja sa obilnim pljuskovima, gradom i jakim udarima vjetra.

Što to znači za Crnu Goru?

Za Crnu Goru to znači nastavak trenda koji je već vidljiv posljednjih godina – više dana sa ekstremno visokim temperaturama, duže toplotne talase, povećan broj tropskih noći na Primorju i u Podgorici, ali i veću vjerovatnoću za nagle vremenske obrte tokom ljeta.

Meteorolozi upozoravaju da će upravo smjena dugih sušnih perioda i kratkotrajnih, ali veoma intenzivnog nevremena biti jedno od glavnih obilježja klime u narednim decenijama.