Skalinima kulture vece Luko Paljetka
poslušajte emisiju
Gosti emisije Luko Paljetak, Slavko Mandić, Ivana Burđelez, Dubravka Jovanović, Branko Banjević.
Emisiju uređuje i vodi Dubravka Jovanović
Skalinima kulture na talasima Skala radija subotom u 14 sati i 30 minuta
Srećne i blagoslovene uskršnje praznike građanima je čestitala gradonačelnica Kotora Marija Maja Ćatović.
“Želim da vas Uskrs, kao simbol radosti života, podsjeti na značaj međusobnog poštovanja, tolerancije, povjerenja i razumijevanja kao vrijednosti koje baštini naša tradicija i koje su temeljne pretpostavke budućnosti Kotora i Crne Gore. Uskrs donosi radost svim vjernicima i dobronamjernim ljudima ispunjavajući ih ljubavlju i zajedništvom, podstičući vječnu nadu u pobjedu dobra, čovjekoljublja, dostojanstva, mira i solidarnosti među ljudima. Neka praznični dani ispune vaše domove radošću i blagostanjem, sa željom da praznik provedete u dobrom zdravlju, okruženi porodicom i prijateljima, poštujući tradiciju Uskrsa”, stoji u čestitci gradonačelnice Kotora Marije Ćatović.
Praznik su čestitali i predsjednik kotorske skupštine dr Nikola Konjević, Liberalna partija Crne Gore OO Kotor, SNP OO Kotor, Hrvatska građanska inicijativa, Matica crnogorska Ogranak Kotor, Crnogorska pravoslavna crkva i Hrvatsko građansko društvo Kotor.
Dan planete Zemlje, koji je pod okriljem Ujedinjenih nacija obilježen 22. aprila, ove godine je bio pod sloganom “Milijardu zelenih djela”.
Inicijativa za obilježavanje Dana zemlje potekla je od američkog senatora i ekološkog aktivniste Gejlorda Helsona 1970. godine.
Te godine su aktivisti širom Sjedninjenih Američkih Država (SAD) organizovali prve masovne proteste za zaštitu životne sredine, u želji da upoznaju javnost sa ekološkim posledicama čovjekovog djelovanja.
Od tada se Dan planete Zemlje redovno obilježava u SAD, ali i širom svijeta, nizom raznih aktivnosti čiji je cilj da se pažnja političara i ljudi, usmjeri na značaj zaštite životne sredine.
U raznim manifestacijama i protestima organizovanim povodom Dana zemlje učestvovale su vlade 175 država i više od 500 miliona ljudi koji su uvidjeli da zaštita životne sredine mora da postane opšta briga.
Najveći ekološki problemi trenutno su globalno otopljavanje, povlačenje ozonskog omotača i sve veće zagađenje atmosfere.
Efekat staklene bašte, koji nastaje uslijed velike emisije štetnih gasova, utiče na rast prosječne globalne temperature, što povlači mnoge posljedice – od otapanja glečera, preko povećanja nivoa mora, do poplava i suša.
Neke od poruka obilježavanja tog datuma su i želja za stvaranje nove, “zelene” ekonomije, kao i usmjeravanje svjetskog obrazovnog sistema ka problemima koji se tiču ekologije.
Pravoslavne i katoličke crkve obilježavaju Veliki petak, stradanje i smrt Isusa Hrista i dan žalosti za sav hrišćanski svijet.
Veliki petak, posljednji najznačajniji dan u nedjelji Hristovih stradanja, biće obilježen posebnim obredima u svim pravoslavnim i katoličkim crkvama.
Isus Nazarećanin car Judejski, kako je zapisano u Jevanđeljima, umro je na krstu u “šesti čas dana”, i tada su se zavjese jerusalimskog hrama pocijepale na pola, sunce se pomračilo i sva zvona su popucala.
Veliki petak je za sve hrišćane dan strogog posta.
Mnogi vjernici u znak žalosti na taj dan ne jedu i ne piju do zalaska sunca.
Na Veliki petak se farbaju jaja i to u crvenu boju koja je simbol nevino prolivene krvi Hristove.
* * *
Crnogorska Pravoslavna Crkva obavještava svoje vjernike i poštovaoce da će u Crkvi Sv Petra Cetinjskog Čudotvorca u Kotoru, bogoslužiti na Veliki Petak u 17 sati.
Na Vaskrs u nedjelju 24. aprila u 6 sati je Jutrenje, a u 8 sati Sveta Liturđija.
Na Drugi i treći dan Vaskrsa Svete Liturđije su u 9 sati i 45 minuta.
* * *
Povodom Uskra, iz kotorskog Biskupskog ordinarijata obavještavaju:
Na Veliki petak u 19 sati su obredi Muke Gospodnje.
Pjeva zbor katedrale.
Na Veliku subotu je Vazmeno bdijenje u 20 sati.
Na Uskrs u nedjelja 24. aprila sv. Misa i blagoslov jela su u 6 sati.
Svečana pontifikalna sv. Misa u 11 sati, pjeva zbor katedrale.
U 19 sati sv. Misa u crkvi sv. Klare.
Šaljem vam Uskršnju čestitku sa kotaricom šarenih jaja ukrašenih originalnim minijaturama dobrotske čipke.
Ovo je primjer kako se na još jedan način može iskorostiti ovaj brend i afirmisati kulturno naslijeđe.
Srdačan pozdrav Zoran Radimir
Kad već Morsko dobro obilježava dan Planete zemlje ekološkim akcijama, ne bi bilo loše da svrate do Luke Kotor i zamole direktora da počisti smetlište koje je na 2-3 metra od mora.
Evo pogledajte na fotografiji koju sam napravio.
Dragan Draganović
Dokumenta koja ekskluzivno objavljuje Portal Analitika dokazuju da je crkva Svetog Aleksandra Nevskog bila lična svojina kraljice Marije Karađorđević i da ni Srpska pravoslavna crkva niti mještani Svetog Stefana ne mogu imati – nikakvog zakonskog osnova da polažu imovinska ili bilo kakva druga prava.
Stoga je ključno pitanje: zašto je vlast uopšte dopustila mještanima Svetog Stefana i sveštenicima SPC da – danima i mjesecima – svjesno obmanjuju javnost i uništavaju zajedničko nasljeđe, pokušavajući da na silu proguraju interese srpske dinastije Karađorđevića?
Crkva Svetog Aleksandra Nevskog bila je privatno vlasništvo i počela je da se gradi tek nakon što je, ugovorom iz februara 1937. godine, kraljica Marija Karađorđević otkupila crkvu Svete Gospođe od Patrijarškog Upravnog odbora Srpske pravoslavne crkve – proizilazi iz spisa Državnog arhiva Crne Gore. Nakon što je kupila plac i staru crkvu, kraljica Marija Karađorđević je naredila rušenje ostataka stare i izgradnju nove crkve, koju će tek krajem 1938. nazvati imenom sveca kojem se klanjala.
Dokumenta kojima raspolaže Portal Analitika dokazuju da Srpska pravoslavna crkva, baš kao ni mještani Svetog Stefana nemaju – niti mogu imati – nikakvog zakonskog osnova da polažu imovinska ili bilo kakva druga prava!
Nakon Drugog svjestkog rata, odlukom Skupštine FNR Jugoslavije izglasana je konfiskacija imovine Karađorđevića a potom je obavljena nacionalizacija urbane cjelina Svetog Stefana koja je postala državna svojina a poluostrvo kasnije pretvoreno u ekskluzivni grad-hotel.
Aprilskim upadom na državni posjed kojim gazduje strani investitor, grčki Adriatic Propretis, te nasilnom gradnjom temelja crkve Svetog Aleksandra Nevskog, mještani
Svetog Stefana i sveštenici Srpske pravoslavne crkve svjesno su prekršili ne samo brojne domaće zakone već i značajne međunarodne konvencije o zaštiti zajedničkog kulturnog nasljeđa.
Kad kraljica zapovijeda: Spisi pohranjeni u Državnom arhivu Crne Gore osvjetljavaju brižljivo prikrivanu stranu istorije Sušćepana (kako je bilo staro ime poluostrva) i razjašnjavaju tajnu svojine nad crkvom Svete Gospođe, odnosno kasnije izgađenom crkvom Svetog Aleksandra Nevskog.
Sreski sud u Budvi, 18. avgusta 1937. godine, pod nadzorom predstojnika sudske pisarnice, je isknjižio iz vlasništva Srpske pravoslavne crkve te kućište i zgradu crkve Svete Gospođe u Svetom Stefanu i zvanično prepisao u vlasništvo – “njezinog veličanstva kraljice Marije Karagjorgjević” (Na slici je kopija Zaključka Sreskog suda koju prezentiramo po prvi put u crnogorskoj javnosti).
Iz sudskog spisa se uočava da je koji mjesec ranije – 2. februara 1937. godine – po odobrenju Patrijaršijskog odbora Srpske pravoslavne crkve i uz saglasnost Svetog Sinoda SPC sklopljen kupoprodajni ugovor (broj: 12/37) kojim je SPC otuđila dio svoje imovine a kraljica Marija postala – jedini vlasnik ostataka crkve Svete Gospođe.
Posebno je pitanje zbog čega je srpski kler tako lako pristao da proda ostatke crkve na Svetom Stefanu. Moguće da je uticaj srpske dinastičke krune ali i sila srpske policije bio suviše jak. Moguće je, takođe, da su vrhovnici SPC ipak lakše odlučivali da otuđe dio imovine na teritoriji Crne Gore, pošto su to ionako 1918. godine dobili u svoj posjed, lako i nezakonito – zahvaljujući čizmi srpske vojske…
Kako god: nepobitna je činjenica da je, kupoprodajnim ugovorom iz februara 1937. godine te upisom u katastar avgusta iste godine, Marija Karađorđević postala vlasnik dijela crnogorske teritorije na ostrvu Sveti Stefan. Upravo ti podaci su svjedočanstvo koliko su besmisleni – i pravno neutemeljeni – današnji pokušaji svojatanja crkve lokalnih mještana i sveštenika Srpske pravoslavne crkve.
Programirana građevinska bahatost: Nije tu kraj obmanama koja se šire iz područja Svetog Stefana kada je riječ o nasljeđu crkve Svete Gospođe, odnosno crkve Aleksandra Nevskog.
Arheološka istraživanja pokazala su da je kraljevska porodica Karađorđević radove na novoj crkvi izvodila sa drskom bahatošću, svojstvenom samo nekim ovdašnjim novokompnovanim biznismenima koji godinama devastiraju okolinu Svetog Stefana.
Tako su – tokom izlivanja betonske košuljice za temelje crkve ruskog sveca – besprizorno razoreni ostaci više dječjih grobova. Naime, stručnjaci su uočili da je na lokalitetu oko crkve – otprilike sredinom osamnaestog vijeka – sahranjeno desetoro djece dobi do 12, 13 godina, makar prema mjerenjima skeleta. Pretpostavlja se da su djeca preminula nakon neke veće epidemije koja je harala primorjem pa su sahranjena na jednom mjestu, pored drevne crkve na Svetom Štefanu.
Je li uništavanje zemnih ostatka nesrećne djece bio tek nepoštovanje mrtvih?
Tajanstveni medaljon ruši srpski mit: Ili se, možda, tada radilo o umišljajnom uklanjanju tragova neke druge religije i prepravljanju istorije?
Tokom nedavnih protesta mještana Svetog Stefana i Paštrovića čule su se tvrdnje da je obnova crkve Svetog Aleksandra Nevskog u stvari – obnavljanje tradicije ali i poštovanje „vjekovnih obreda Srpske pravoslavne crkve na prostoru Budve i Paštrovića“.
Istorijsko-arheološka istraživanja, međutim, pobijaju teze o isključivo srpskoj tradiciji i pravoslavnoj vertikali te pokazuju da je riječ o još jednoj u nizu obmana koja se, očito svjesno, plasira od strane klera SPC. Prema podacima dobijenim – na osnovu Zakona o slobodnom pristupu informacijama – od Republičkog zavoda za zaštitu spomenika, može se sasvim suprotno zaključiti – da je kroz vjekove unazad Sveti Stefan kao i crnogorsko primorje prepuno miješanih uticaja i katoličanstva i pravoslavlja i islama.
Stoga se i na istoriju crkve Svete Gospođe može tako gledati, tim prije što o tome govore i nalazi Republičkog zavoda za zaštitu spomenika. U široj javnosti je nepoznato: tokom arheoloških iskopavanja na Svetom Stefanu jedini pronađeni artefakt na tom lokalitetu, u takozvanom bloku 25 poluostrva Sveti Stefan, jeste medaljon koji je najvjerovatnije pripadao – nekom franjevačkom svešteniku!
– Na aversu je predstavljena figura Bogorodice, a sa njene lijeve strane, čini se da “lebdi” manja figura u cjelosti. Figure su opervažene floralnom ornametikom – vijencem od ruža kao mandorlom i vjerovatno se radi o predstavi “Bogorodice od svetog ružarija”. U donjem dijelu medaljona, prateći lik elipse, nalaze se slova LMDR, razdvojena sa po jednim malim cvijetom. Vjerovatno da je u pitanju skraćenica “Leudata Madona Dei Regina”, ističe se na upit Portala Analitika u odgovoru Republičkog zavoda za Zaštitu spomenika.
Ekspert Zavoda iznosi nepobitan zaključak da je “na osnovu prepoznatljivih detalja i atributa” na reversu predstavjena figura Sv. Josipa Kupertinskog, “koji pripada svecima iz reda franjevaca konventualaca”. Ukratko: artefakt, medaljon – “pripada katoličkoj provinijenciji a kao najvjerovatnije vrijeme nastanka se određuje druga polovina XVIII vijeka”!
Politička pozadina akcije: Sve su ovo elementi koji potvrđuju tezu da je Crna Gora, a posebno njeno primorje, u stvari jedna velika istorijska mješavina uticaja različitih običaja, kultura, religija…
Dokumenta koja je danas ekskluzivno objavio Portal Analitika dokazuju da je crkva Svetog Aleksandra Nevskog bila lična svojina kraljice Marije Karađorđević, da je SPC svojevoljno prodala crkvu (!) kao i da je cjelokupnu urbanu cjelinu Svetog Stefana nakon Drugog svjetskog rata – nacionalizovala država. Osim toga, nalazi Zavoda ukazuju na multikonfesionalnu i multireligijsku istoriju crkve Svete Gospođe alijas crkve Svetog Aleksandra Nevskog ali i tog podneblja i Crne Gore. Drugim riječima: uticaj srpske crkve na ovom podneblju, naročito krajem devetnaestog i tokom dvadesetog vijeka, jeste nesumnjiv, ali nije jedini.
Čemu je onda trebalo da posluži igrokaz oko crkve Svetog Aleksandra Nevskog? Ne treba potcjenjivati ni pravno ni istorijsko znanje sveštenika Srpske pravoslavne crkve: dovoljno
je bilo da zavire u sopstvene knjige pa da se uvjere da su svojevremeno sami i dobrovoljno – otuđili dio imovine koju su nasilno dobili nakon Podgoričke skupštine.
Stoga “građevinsku bunu”, odnosno – ultimativne zahtjeve mještana predvođenih sveštenstvom Srpske pravoslavne crkve – ne treba shvatati kao nekakv gnijev izmanipulisanih ili neznavenih već kao – svjesnu obmanu sa političkom pozadinom. Riječ je o organizovanoj političkoj akciji obilježavanja teritorije, markiranja srpskog nacionalnog i političkog dominiona. To je prepoznatljiva velikodržavna matrica, Srpska pravoslavna crkva ili dinastija Karađorđevića samo su političko sredstvo, politički buzdovani, za ostvarivanje cilja.
To, na žalost, nije novost u Crnoj Gori. Upravo stoga, pod lupu valja postaviti ponašanje – crnogorske Vlade i državnih institucija. Glavno pitanje na koje Vlada i crnogorske državne institucije moraju da odgovore glasi: zbog čega je vlast dopustila mještanima Svetog Stefana i sveštenicima SPC da – danima i mjesecima – svjesno obmanjuju javnost i uništavaju zajedničko nasljeđe.
U politički sređenoj i pravno uređenoj državi, dan nakon nelegalne izgradnje na ostrvu Sveti Stefan – reagovale bi nadležne inspekcije, obustavile gradnju i proslijedile krivične prijave za nepovlašćen upad u posjed, devastaciju kulturne baštine i divlju gradnju. Tim prije, što ovdje nije riječ tek podizanju sprata neke privatne građevine ili hotela, već o stvari od državnog interesa.
No, u Crnoj Gori, juče popodne, premijer Lukšić i mitropolit Amfilohije su se dogovorili da se zakona ne treba pridržavati – sve dok traju uskršnji blagdani. Vjerovatno je motiv premijera Lukšića smirivanje tenzija, ali poruka koja se šalje djeluje zaista groteskno: ispada da je za vrijeme Uskrsa dozvoljeno – konzervirati nelegalnu gradnju ili restaurirati – istorijsku laž!?
Zato pristajanje Lukšićeve Vlade da odgodi poštovanje zakona može se shvatiti jedino kao neki ad hoc pokušaj nalaženja kompromisa sa klerom srpske crkve; ali i kao javno priznanje da država ne umije – ili nije sposobna – da štiti i zaštiti vlastito istorijsko i kulturno nasljeđe.
Draško ĐURANOVIĆ
U palati Bizanti poetski vatromet uz akademika znamenitog Dubrovčanina, pjesnika Luku Paljetka, pjesnika potpune moći koji sve umije i sve zna, u okviru saradnje Ogranaka Matica crnogorske i hrvatske Kotora i Dubrovnika.
Maestro ne bi mogao biti to što jeste da u njemu ne živi prvobitnost, da nije čisto dijete i to dijete zauvije,k kako je rekao predsjednik Matice Crnogoraske književnik Branko Banjević.
O saradnji dva ogranka, Matice Crnogorske i Hrvatske govorili su Slavko Mandić i Ivana Burđelez, predsjednici ogranaka.
O Paljetku su govorili Dubravka Jovanović, pjesnikinja i Branko Banjević, predsjednik Matice Crnogorske, a publici se nadahnuto obratio svojim stihovima Luko Paljetak.
Na video bimu izvedene su i antologijske kompozucije “Na Stradunu” i “U svakom slučaju te volim” za koje je tekst napisao Luko Paljetak.
Aleksandar Joksimović
Povodom 22 aprila, Dana Planete zemlje, dr Aleksandar Joksimović, direktor kotorskog Instituta za biologiju mora u saopštenju za javnost se između ostalog se pita:
Možemo li sačuvati Planetu?
Hoćemo li dozvoliti da Homo Gramsicus dobije odlučujuću bitku protiv Homo Sapiensa.
Mada ova pitanja nemaju granica, mi u Crnoj Gori moramo biti još jače posvećeni nalaženju odgovora na njih.
U vremenu smo velikog iskušavanja da sačuvamo najljepše more, Boku, Lovćen, Taru, Komove, pašnjake, pastrmku, medvjeda, brezin list, kameliju i svaki dašak života.
Zar to nijesmo obećali prije 20 godina na Žabljaku, zar to nećemo ponoviti 22. septembra na 20. rođendan ekološke Crne Gore.
Upravo sada moramo krenuti u odlučujuću bitku sa našom sviješću, poručuje dr Joksimović.
Ljilja Radunović
Povodom obilježavanja Dana planete zemlje 22. april, Eko Centar “Delfin” iz Kotora, u saradnji sa Komunalnim preduzećem, Opštinom Kotor, Mjesnom zajednicom Škaljari, Osnovnom školom “Njegoš”, Teniskim klubom i zainteresovanim građanima organizuju akciju čišćenja, uređenja i djelimične revitalizacije parka u blizini hotela “Fjord” i zelene površine između Centra za kulturu i gradske pijace.
Budući da je prostor oko bivšeg hotela “Fjord” u katastrofalnom stanju uz gomilu otpada i rastinja, akcija se radi da bi građani imali pristup do gradske plaže koja je u neposrednoj blizini, kaže za Skala radio Ljilja Radunović, predsjednica Eko centra “Delfin”.
Takođe je u tržnom centru “Kamelija” otvorana izložba od prirodnog i recikliranog materijala autorke Mirjane Bilać iz Splita, a promovisan je priručnik pod nazivom “Otpad – kako nastaje i gdje odlazi”, koji je namjenjen za voditelje ekoloških radionica u formalnom i neformalnom obrazovanju i biće distribuiran svim osnovnim školama u Crnoj Gori, kazala je Radunovićeva.
