Nikola Tesla: Austrijanac, Hrvat, Srbin, Amerikanac, Crnogorac

Nacionalnost Nikole Tesle nije sa nesumnjivom sigurnošću utvrđena do danas. Usljed nedostatka direktnog DNK Nikole Tesle, danas se mogu izvoditi samo analogni zaključci, na osnovu DNK njegovih srodnika. Samoizjašnjavanje, izjave, javno objavljeni podaci i razne interpretacije pokazale su se kao nesiguran, nedovoljan i netačan dokaz.

Nikola Tesla Srbin

Nikola Tesla je rođen 10. jula 1856. godine u Smiljanu (Austrijsko/Austrougarsko carstvo, danas Hrvatska). Preselio se 1863. godine u Gospić, gdje je pohađao školu. Studirao je Visoku tehničku školu u Gracu, od 1875. do 1878. godine. Boravio je u Pragu od 1879. do 1880. godine. Radio je u Budimpešti 1881. godine. U Parizu je radio u Edisonovoj kompaniji, od 1882. do 1884. godine. Odlazi u SAD sa 27 godina, da radi kod Tomasa Edisona 1884. godine. Umro je u New Yorku 1943. godine. Najveći dio života proveo je u SAD-u. Prema raspoloživim podacima, nikada nije živio u Crnoj Gori i Srbiji.

Vlatko Maček, veliki politički opozicionar tadašnjim vlastima, uputio je čestitku Nikoli za 80. rođendan, preko Memorijalnog centra Nikola Tesla 25. maja 1936. godine (iako mu tada nije bio rođendan): „kao velikom sinu naroda srpskog”. Tada mu je prvi put „odredio” nacionalnost. Tesla mu je odgovorio 26. maja 1936. godine: „Jednako se ponosim moga srpskog roda i moje hrvatske domovine, živili svi Jugoslaveni.“ (Muzej Nikole Tesle u Beogradu). „Kum”, Hrvat Vlatko Maček, ubrzo nakon toga postaje potpredsjednik Vlade Kraljevine Jugoslavije, od 1939. do 1941. godine.

U intervjuu za list The Criterion (19. novembar 1898. godine), kada ga je novinar H. W. Filips direktno pitao o nacionalnosti, Tesla je precizirao svoju geografsku i etničku pripadnost: „Ja sam Srbin — ne iz Kraljevine Srbije, već sa periferije blizu Crne Gore”. U pismu 1942. godine Tesla se obraća „braći u Americi“: da je „najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama“. Sadržaj videa tretiran kao autentični intervju sa Teslom je tekst preuzet iz srpske pozorišne predstave „Tesla ili prilagođavanje anđela“ Stevana Pešića, premijerno izvedene 1995. godine (AFP). Nema dokaza da je Tesla 1899. godine dao takav intervju. Zato treba biti oprezan sa YouTube/Facebook snimcima koji tvrde da je to „originalni Teslin intervju“. Njegova muzejska krštenica od 19/31. oktobra 1883. godine nije originalna knjiga krštenih iz 1856. godine. Ona jeste dokaz o njegovoj porodici, pravoslavnoj pripadnosti i sredini u kojoj je rođen, ali nacionalna pripadnost je šire istorijsko pitanje i zahtijeva i druge izvore.

Izjašnjavanje se pokazalo kao najmanje siguran podatak o naciji. To potvrđuje izjašnjenje tenisera Đokovića (koji se izjašnjava da je Srbin). Na drugoj strani su druge činjenice: „Otac mi je Crnogorac, a majka Hrvatica”, „preci su mi sa Čeva došli u Nikšić (Jasenovo Polje)”, „Đed mi je stari Crnogorac koji je zadržao sve osobine iz postojbine”. Karakterističan je i primjer nekadašnjeg predsjednika Vlade Srbije Pašića (1891–1918. godine) iz Tetova/Rogačeva. On je Cincar (Aromun-Vlah), a izjašnjavao se kao Srbin.

Predsjednik Srbije Milošević (1990–1997. godine) se izjašnjavao kao Srbin, iako je porijeklom Crnogorac. Najveća kompromitacija izjašnjavanja, kao dokaza o naciji, desila se u Crnoj Gori. Između dva krajnja popisa, oko 170.000 Crnogoraca „nekako” se preizjasnilo u Srbe, povećavajući broj Srba u Crnoj Gori za fantastičnih 30 puta. Mnogi ljudi sa visokih pozicija u Crnoj Gori su javno potvrdili / priznali „da su bili

Crnogorci, a sad su Srbi”. Sve ovo pokazuje da je lično izjašnjavanje proizvoljan i neprihvatljiv dokaz. Slobodno samoizjašnjavanje stanovništva je zakonska kategorija. Etnička pripadnost je subjektivna, jer osoba ima pravo da sama imenuje svoj identitet. Međunarodne preporuke upozoravaju da se etnicitet ne poistovjećuje sa državljanstvom, mjestom rođenja ili genezom. Prirodno je da je Tesla u Hrvatskoj imao hrvatski osjećaj, u SAD američki, a prema Srbiji srpski. Međutim, u SAD-u se Crna Gora definiše kao mjesto Teslinog porijekla.

Nikola Tesla Crnogorac

U SAD-u je Nikola Tesla tretiran kao Crnogorac, doseljen 1884. godine. Američka štampa je izvještavala o Tesli kao crnogorskom naučniku (Montenegrin scientist), dok je Tesla opisivao svoje porijeklo i djetinjstvo povezujući ih sa Crnom Gorom. U originalnom tekstu intervjua koji je objavljen u američkom listu Syracuse Standard 14. juna 1896. godine, pod naslovom „A Chat with Tesla“ (autor je novinar Cleveland Moffett), Tesla govori o Crnoj Gori kao o svojoj rodnoj zemlji. Novinar, opisujući razgovor, piše da je Tesla govorio: „his boyhood days in Montenegro“ (o dječačkim danima u Crnoj Gori), „As a young man in his native land of Montenegro“ (rodna zemlja Crna Gora). Američka štampa 1890-ih više puta Teslu označava kao „Montenegrin“ — Crnogorac: Pittsburgh Dispatch, 22. jun 1891. godine: „Tesla is a Montenegrin“. Američka štampa, listovi poput Pittsburgh Dispatch (1891. godine), The San Francisco Call (1897. godine) redovno su koristili termin Montenegrin kada su pisali o Tesli. Glas Crnogorca (1893. godine), zvanični časopis Knjaževine Crne Gore, 25. septembra 1893. godine prenio je pisanje američke štampe i objavio tekst pod naslovom: „Tesla je Crnogorac”, ponosno ističući naklonost slavnog pronalazača prema Crnoj Gori. Jasper Weekly Courier, 10. mart 1893. godine: „An Evening with the Montenegrin Electrical Wizard“ — Veče sa crnogorskim čarobnjakom elektrike; The New North-West, 1. april 1893. godine: „He is a Montenegrin by birth“ — On je po rođenju

Crnogorac; The Times-Picayune, 6. oktobar 1894. godine: „tall and handsome Montenegrin“ („visoki i lijepi Crnogorac“); Star (Christchurch), 17. jun 1899. godine: „Tesla is a Montenegrin by birth and an American by adoption.“ — Tesla je Crnogorac po rođenju, a Amerikanac po adaptaciji.

Kao mlad čovjek u „njegovoj rodnoj Crnoj Gori”, Tesla je bio poznat po neobičnoj tjelesnoj snazi. U intervjuu za Lincoln Journal Star iz 1896. godine, u članku se navodi da je „rođen i odrastao u Crnoj Gori i da je po porijeklu Crnogorac”. U tom intervjuu Tesla govori o nevjerovatnim osobinama svog oca Milutina, koji je govorio 18 jezika. Tesla je bio strastveni obožavalac Njegoševog „Gorskog vijenca”, koji je njegova majka Đuka znala napamet. Čak je preveo na engleski pjesmu o crnogorskom junaku Luki Filipovu. Zbog dubokih veza, crnogorski knjaz Nikola Petrović odlikovao je Nikolu Teslu Ordenom Danila I, još 1895. godine. Korijeni i porodica po majčinoj liniji (od Mandića) pokazuju da Teslini preci vuku direktno porijeklo iz Crne Gore. Takođe, prema istraživanjima i tvrdnjama pojedinih autora (Jovana Dučića), bratstvo Tesla vodi porijeklo iz oblasti Banjana i Vilusa (opština Nikšić). Istoričari i biografi (poznati srpski biograf Milovan Matić) slažu se da se Tesla u Americi u ranom periodu često predstavljao kao Crnogorac.

Tesla je u američkoj štampi krajem XIX vijeka nesumnjivo predstavljen kao Crnogorac. Postoje predanja da je Tesla „rodom” (porijeklom) iz Kuča, iz Crne Gore, čemu doprinosi i antropologija (njegov „crnogorski“ izgled). Kako god, Tesla je učestvujući u intervjuima sa navedenim formulacijama prihvatao svoje crnogorsko porijeklo, kao što je sa Mačekom srpsko. No, kakve god da su formulacije o Tesli kao Crnogorcu i/ili Srbinu, one nijesu dovoljan / „konačan” dokaz da je on Crnogorac ili Srbin. Mjesto rođenja određuje državnu pripadnost, a ne nacionalnost. Danas se njegova urna nalazi u Muzeju Nikole Tesle. Na osnovu DNK iz Teslinog pepela ne može se uraditi pouzdana genetička analiza. Nije poznato da postoje sačuvani njegovi biološki uzorci (kosa, zub, tkivo). Zato je analiziranje Teslinog porijekla preko DNK jedino moguće raditi preko rođaka po muškoj liniji. Ista šira DNK grana, kao kod Teslinog testiranog muškog rođaka, postoji i među testiranim rodovima u Crnoj Gori.

To jeste genetička veza, ali nije dokaz da Tesla potiče od nekog konkretnog crnogorskog bratstva. Jedan od crnogorskih rodova je javno zabilježen u grani R1a-M458>YP417, ali to ne može odlučiti da li je ta osoba Srbin, Crnogorac ili Hrvat. Teslina muška linija R1a-M458>L1029>YP417 postoji među testiranim rodovima iz Crne Gore: Đurović (Crmnica) — R1a-M458>YP417, Zeković (Tušina kod Šavnika) — R1a-M458>YP417, Blagojević iz Pive (Plužine) — YP417, Kilikovac (Zeta) i drugim oblastima. Teslina šira Y-DNK grana postoji na prostoru Hrvatske, Srbije i Crne Gore.

DNK definiše pripadanje rodu, a ne naciji, pa se iz njega mogu izvoditi samo uslovni zaključci. Konačno, na osnovu raspoloživih podataka/informacija, proizilazi da je Tesla bio Crnogorac (američki izvori) ili Srbin (srpski izvori). DNK analize ne isključuju i hrvatsku nacionalnost. Iz svega raspoloživog proizilazi da ne postoje potpuno sigurni dokazi o Teslinoj nacionalnosti.