Nagrada DIALOGOS – nominovane knjige – MEDIJI & MLADI: Tanja Oblak Črnič

NAGRADA DIALOGOS – NOMINOVANE KNJIGE
MEDIJI IN MLADI – TANJA OBLAK ČRNIČ

Za regionalnu nagradu Dialogos za najbolju knjigu iz oblasti teorije i kulture medija selektori zemalja regiona kandidovali su sedam knjiga koje konkurisu za najbolju u prošloj godini.
Selektor Slovenije dr Peđa Ašanin – Gole nominovao je monografiju “Mediji in mladi” autorke – urednice Tanje Oblak Črnič. Selektor Ašanin Gole u obrazloženju nominovane knjige ističe da je riječ o najznačajnijem naučnom doprinosu slovenačkoj medijskoj teoriji u posljednjih nekoliko godina.

Naučna relevantnost monografije “Mediji in mladi”ogleda se prvenstveno u tome što ona predstavlja najobuhvatniju i metodološki najrazvijeniju studiju medijske potrošnje u Sloveniji u posljednjoj deceniji. Njen doprinos razvoju teorije i kulture medija može se utemeljiti kroz nekoliko ključnih aspekata koji redefinišu savremeni naučni pristup ovoj oblasti.

Glavni doprinos knjige medijskoj teoriji je afirmacija koncepta medijskih repertoara, čime se vrši značajan teorijski zaokret od linearnog posmatranja medija ka njihovom hibridnom prožimanju. Dok su tradicionalne teorije često analizirale uticaj svakog medija zasebno, ova monografija naučno dokazuje da mladi platforme poput TikToka, Instagrama i Discorda koriste istovremeno, stvarajući specifično i integrisano kulturno iskustvo koje se ne može razumjeti prostim zbirom pojedinačnih uređaja.

Pored toga, rad se snažno suprotstavlja tehnološkom determinizmu i pojednostavljenim pogledima koji tehnologiju vide kao isključivi uzrok promjena kod mladih generacija. Autori u središte analize postavljaju aktivnu publiku. Oni teoretski potkrepljuju tezu da mladi nijesu pasivni primaoci algoritamskih sadržaja, već svjesni akteri koji te algoritme prilagođavaju sopstvenim potrebama, razvijajući pritom autentičnu digitalnu pismenost i etiku bivanja u mrežnom prostoru.

U monografiji Mediji in mladi učestvuje grupa afirmisanih istraživača sa Fakulteta društvenih nauka u Ljubljani, a njihovi doprinosi su ključni za razumijevanje savremene medijske kulture:

Tanja Oblak Črnič, koja je i urednica monografije, u svom radu teorijski utemeljuje koncept medijskih repertoara i zaključuje da mladi ne koriste digitalne medije izolovano, već kroz kompleksne, personalizovane spletove platformi koji brišu granice između javnog i privatnog, kao i između onlajn i fizičkog prostora. Dejan Jontes se fokusira na sociološki aspekt i utvrđuje da medijske prakse nisu samo stvar ličnog ukusa, već su duboko povezane sa društvenom klasom, pri čemu mediji djeluju kao prostor reprodukcije društvenih nejednakosti i uspostavljanja kulturnih hijerarhija. Barbara Neža Brečko pomoću obimnih empirijskih podataka osvjetljava digitalnu zrelost i pismenost mladih, upozoravajući na jaz između tehničke vještine korišćenja uređaja i kritičkog razumijevanja algoritamskog djelovanja mreža. Katja Koren Ošljak analizira svakodnevne prakse digitalne produkcije i zaključuje da kreativnost mladih na mreži često diktiraju logike platformi, koje korisnike primoravaju na specifične oblike samopredstavljanja i neprestanu vizuelnu komunikaciju. Nuša Detiček u svom prilogu istražuje istorijske i generacijske vidike medijske potrošnje, utvrđujući kako se sjećanje na prošle medijske formate prepliće sa sadašnjim digitalnim navikama i oblikuje specifični generacijski identitet. Tina Lengar Verovnik se bavi jezičkim i diskurzivnim praksama, zaključujući kako se u novim medijskim formatima preoblikuju standardni oblici saopštavanja i kakav uticaj vizuelizacija informacija ima na razumijevanje medijskih sadržaja.

Relevantnost ove monografije dodatno naglašava duboka sociološka analiza koja medije povezuje sa društvenom klasom i nejednakostima. Prilog teoriji kulture ogleda se u istraživanju načina na koji se klasični koncepti, poput Burdijeovog kulturnog kapitala, transformišu i reflektuju u digitalnom svijetu. Knjiga detaljno ispituje kako društveno-ekonomska pozadina diktira vrstu sadržaja koje mladi konzumiraju, što je od presudnog značaja za razumijevanje savremenih kulturnih hijerarhija.

Konačno, metodološka inovativnost djela postavlja nove standarde u naučnom istraživanju, jer se ne oslanja samo na teorijsku refleksiju već na rigoroznu primjenu mješovite metodologije. Kombinovanjem kvantitativnih anketa sa kvalitativnim intervjuima i dnevnicima, autori omogućavaju da njihovi teorijski zaključci budu empirijski provjerljivi. Na taj način monografija nudi model za buduća istraživanja u komunikologiji i sociologiji medija, pružajući naučno utemeljen okvir za proučavanje brzih promjena u digitalnom pejzažu bez upadanja u zamke spekulacije ili moralne panike.

Značaj monografije Mediji in mladi za razvoj teorije i kulture medija u regiji (prostor bivše Jugoslavije i Jugoistočne Evrope) ogleda se u njenoj ulozi referentnog naučnog modela koji prevazilazi lokalne slovenačke okvire.
Ova knjiga služi kao metodološki putokaz kako istraživati kompleksne medijske repertoare u malim društvima i jezicima koji su pod snažnim uticajem globalnih platformi. Ona naučno dokazuje da digitalna transformacija u našoj regiji ima svoje specifičnosti koje se ne mogu objasniti isključivo kroz američke ili britanske studije slučaja.

Posebno je važan doprinos knjige povratku kritičkoj sociologiji medija. Ovo djelo podsjeća da medijske prakse duboko reprodukuju društvene nejednakosti i klasne razlike. Time knjiga postaje vazna osnova za kreiranje regionalnih obrazovnih politika i programa medijske pismenosti koji se ne bi fokusirali samo na tehničke vještine, već na razumijevanje moći kulturnog kapitala u digitalnom prostoru. Na kraju, monografija postavlja visoke standarde interdisciplinarnosti, povezujući jezik, istoriju i sociologiju u jedinstvenu analizu koja je prijeko potrebna savremenoj regionalnoj komunikologiji,zakljucuje u svom obrazlozenju dr Peđa Asanin – Gole.