Kako je Vučić udario na nasljeđe Amfilohija i patrijarha Pavla: Pravoslavna crkva u Crnoj Gori- trik na koji su mnogi u SPC nasjeli

Izjavom da je u Crnoj Gori godinama vođena „operacija“ da se Srpska pravoslavna crkva predstavi kao „pravoslavna crkva u Crnoj Gori“, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić otvorio je pitanje odnosa aktuelnog vrha SPC prema projektu koji su svojevremeno podržavali pokojni mitropolit Amfilohije Radović i patrijarh Pavle.

Vučić je, prošle sedmice odgovarajući na pitanje Tanjuga povodom izjave bivšeg predsjednika Crne Gore Milo Đukanović da je SPC parapolitička organizacija sa snažnom političkom ulogom Srbije, kazao da je dugo godina trajala akcija da se izbjegava naziv Srpska pravoslavna crkva.

„Mnogi su prihvatali tu ideju, da je to trebalo da se zove pravoslavna crkva, pravoslavna crkva u Crnoj Gori, pravoslavna crkva Crne Gore i da se govori samo pravoslavna crkva, da bi dolazili svi u nju, a da se ne govori da je to Srpska pravoslavna crkva. Onda je trebalo da donesu i takve zakone i da se ta priča završi“, rekao je Vučić dodajući da srećom tu ideju nijesu prihvatili patrijarsi Irinej i Porfirije.

Međutim, dokumenta i odluke Sabora SPC pokazuju da koncept „Pravoslavne crkve u Crnoj Gori“ nije bio nikakav spoljašnji projekat protiv SPC, već model koji je upravo uspostavljen odlukom najviših organa same Srpske pravoslavne crkve.

Naime, Sveti arhijerejski sabor SPC je 26. maja 2006. godine, odlukom AS br. 95/zap. 208, konstituisao Pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori. Saborom je tada predsjedavao patrijarh Pavle, dok je ključnu ulogu u organizaciji imao mitropolit Amfilohije.

Prema toj odluci, Pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori činile su Mitropolija crnogorsko-primorska, Eparhija budimljansko-nikšićka, kao i djelovi Mileševske i Zahumsko-hercegovačke eparhije. Formiran je i Episkopski savjet Pravoslavne crkve u Crnoj Gori kojim je predsjedavao Amfilohije kao arhiepiskop cetinjski i mitropolit crnogorsko-primorski.

Upravo zato Vučićeva tvrdnja da je riječ o „operaciji“ na koju su „mnogi nasjeli“ predstavlja indirektan udar na crkvenu politiku koju su godinama gradili Amfilohije i patrijarh Pavle, ali i kasnije podržavali brojni episkopi SPC.

Dodatne podjele unutar SPC otvorene su nakon dolaska patrijarha Porfirije Perića na čelo Crkve Srbije. Sabor SPC je u maju 2021. ukinuo Episkopski savjet u Crnoj Gori, tijelo koje je bilo simbol posebnog organizacionog okvira SPC u Crnoj Gori i jedno od najvažnijih nasljeđa Amfilohijevog perioda.

Mitropolit Joanikije Mićović tada je javno saopštio da je Episkopski savjet ukinut jer „nije zafiksiran Ustavom SPC“, ali je istovremeno priznao da je isti model ostao da funkcioniše u Hrvatskoj.

Takva odluka otvorila je pitanje zbog čega SPC zadržava regionalni model organizovanja u Hrvatskoj, dok je isti princip ukinut upravo u Crnoj Gori, gdje ga je uspostavio Amfilohije uz saglasnost patrijarha Pavla.

Mnogi analitičari tada su ocijenili da je time počelo postepeno razgrađivanje posebnosti koju je Mitropolija crnogorsko-primorska imala unutar SPC tokom Amfilohijevog perioda.

Kulminacija tog procesa, prema ocjenama dijela javnosti i crkvenih krugova, dogodila se uspostavljanjem još jednog mitropolita sa sjedištem u Crnoj Gori – Metodija Budimljansko-nikšićke episkopije na čijem je čelu Metodije Ostojić. Time je dodatno oslabljen nekadašnji centralni položaj Mitropolije crnogorsko-primorske kao dominantnog crkvenog autoriteta u Crnoj Gori.

Zbog svega toga, Vučićeva izjava nije doživljena samo kao politički komentar, već i kao otvoreno distanciranje od koncepta koji su gradili Amfilohije i patrijarh Pavle – koncepta Pravoslavne crkve u Crnoj Gori, nastalog upravo unutar same SPC.

Pobjeda