Kako je Knjaz Nikola objavio pobjedu crnogorske vojske na Vučjem Dolu: „Crnogorci jurišiše i Turke zajmiše. Živjeli moji Crnogorci!”

Telegram crnogorskog suverena pobija revizionizam i prisvajanje istorije

„Jutros u 6 i po sati napanuše nas Turci pod Muhtar-pašom. Odmah skočismo, uhvatismo dobre položaje i dočekasmo Turke. Boj je ljuti trajao jednu uru. Crnogorci jurišiše i Turke zajmiše. Sad mi dovedoše Osman-pašu živa i mnogo robova. Boj još traje. Živjeli moji Crnogorci!“, piše u depeši kneza Nikole Petrovića tokom bitke na Vučjem Dolu

Autor: Nenad Zečević

Polemike koje su uslijedile nakon besjede patrijarha Srpske pravoslavne crkve Porfirija povodom obilježavanja 150 godina Bitke na Vučjem Dolu ponovo su otvorile pitanje istorijskih činjenica i pokušaja njihovog preoblikovanja. Tvrdnje kojima se nastoji osporiti da je na Vučjem Dolu 28. jula 1876. godine pobijedila crnogorska vojska kroz pretpostavke o nacionalnoj strukturi teško mogu opstati pred autentičnim dokumentima nastalim u vrijeme same bitke.

Jedan od najupečatljivijih istorijskih dokaza objavljen je u tadašnjem zvaničnom listu Knjaževine „Glas Crnogorca“, koji je prenio telegram što ga je crnogorski suveren knjaz Nikola sa bojišta uputio svojoj supruzi, knjeginji Mileni.

Spomenik na Vučjem dolu, FOTO: Marko Pejović

Telegram nosi datum 16. jul 1876. godine po tada važećem julijanskom kalendaru, odnosno 28. jul po današnjem gregorijanskom kalendaru – na dan kada je vođena znamenita Bitka na Vučjem Dolu.

U depeši, poslatoj dok su borbe još trajale, knjaz Nikola piše:

„Jutros u 6 i po sati napanuše nas Turci pod Muhtar-pašom. Odmah skočismo, uhvatismo dobre položaje i dočekasmo Turke. Boj je ljuti trajao jednu uru. Crnogorci jurišiše i Turke zajmiše. Sad mi dovedoše Osman-pašu živa i mnogo robova. Boj još traje. Živjeli moji Crnogorci!“

Telegram Knjaza Nikole objavljen u „Glasu Crnogorca“

U svega nekoliko rečenica sadržane su ključne istorijske činjenice. Knjaz govori o crnogorskoj vojsci kojom komanduje, navodi da su Crnogorci krenuli u juriš, da su zarobili Osman-pašu i da se borba još vodi. Posebnu težinu ovom dokumentu daje činjenica da je upravo u jednoj od najvažnijih i najpresudnijih bitaka u istoriji Crne Gore svoje vojnike nazvao Crnogorcima. To nije naknadna istorijska interpretacija, već zapis vrhovnog komandanta nastao usred boja, u trenutku kada se istorija stvarala.

Zbog toga ovaj telegram predstavlja snažan odgovor savremenim pokušajima reinterpretacije događaja iz 1876. godine.

Patrijarh Porfirije je u svojoj besjedi rekao da su se na Vučjem Dolu „rame uz rame našli Srbi iz različitih plemena i bratstava – Crnogorci, Brđani i Hercegovci“, predstavljajući bitku kao zajednički podvig srpskog naroda. Slične ocjene posljednjih dana iznijeli su i pojedini političari iz Crne Gore, kao i predstavnici opozicije u Srbiji, tvrdeći da je riječ o pobjedi srpskog naroda izbjegavajući da navedu koje su države ratovale.

Detalj sa skupa na Vučjem Dolu, FOTO: Marko Pejović

Međutim, istorijski izvori govore drugačije.

Bitku na Vučjem Dolu vodila je vojska Knjaževine Crne Gore pod komandom knjaza Nikole. Hercegovački ustanici i ostali dobrovoljci dali su značajan doprinos, ali su ratovali u sastavu crnogorske vojske i pod komandom crnogorske države.

Takvo svjedočanstvo ostavio je i vojvoda, diplomata i ministar Gavro Vuković, neposredni učesnik bitke. U svojim memoarima Vučji Do opisuje kao jednu od najvećih pobjeda crnogorske vojske pod komandom knjaza Nikole, navodeći crnogorske brigade, vojvode i hercegovačke ustanike koji su se borili u njenom sastavu. Nigdje ne govori o učešću srpske državne vojske niti pobjedu pripisuje Srbiji.

Bitka na Vučjem dolu, slika Petra Lubarde

Istoričari podsjećaju da je upravo pobjeda na Vučjem Dolu, zajedno sa uspjesima u Veljem ratu, predstavljala jedan od ključnih razloga zbog kojih je dvije godine kasnije, na Berlinskom kongresu 1878. godine, međunarodno priznato državno-pravno postojanje Knjaževine Crne Gore.

Zbog toga se današnje polemike ne odnose samo na jedno bojište iz 19. vijeka, već i na pitanje istorijskog kontinuiteta crnogorske države.

Telegram knjaza Nikole, objavljen u „Glasu Crnogorca“ neposredno nakon bitke, ostaje jedan od najsnažnijih autentičnih dokaza tog vremena. Činjenica da je vrhovni komandant u najvažnijoj bici svog vremena svoje borce nazvao Crnogorcima, riječima „Crnogorci jurišiše“ i „Živjeli moji Crnogorci!“, ostavlja malo prostora za tumačenje. Upravo zato, dokument nastao na samom ratištu ima veću istorijsku težinu od savremenih političkih interpretacija koje pokušavaju događaje iz 1876. godine prilagoditi današnjim nacionalnim narativima.