Evropski kontekst i crnogorski „the“ momentum

Druga posjeta komesarke EU za proširenje i dobrosusjedske odnose Marte Kos protekla je u očekivanim okvirima.

Ukoliko se nekome (s pravom!) učinilo da odabir njenih sagovornika, njene izjave i javni gestovi (uključujuči primanje krajnje problematičnog poklona – makete zgrade koja simbolizuje Zetsku banovinu iz ruku četničkog vojvode A. Mandića), kao i narativ koji je, umjesto da koriguje u odnosu na prvu posjetu, samo produbila – po istom tragu i sa istom logikom – ima elemente birokratske površnosti i tzv. lightweight diplomatije – vjerovatno je u pravu.

Gospođa Kos je ostala privržena matrici koja ne može nikoga da impresionira, pa čak ni usiljeno egzaltirane PES zvaničnike i partijske radnike.

Njeno gostovanje na RTCG (bez pomena sedamnaest neizvršenih presuda u slučaju nezakonitog generalnog direktora Javnog servisa, naravno!) bilo je obrazac za vještinu da se govori puno, a da se ništa ne kaže.

Ko je u svemu tome tražio sadržinu, bio je na mukama. Za one koji bi da razumiju što je suština takvog nastupa, sadržina (poruke i način na koji su saopštene) biće od manjeg značaja. U diplomatiji, makar i na ovom, i bukvalno komesarskom, nivou – i neizgovoreno se broji, i neurađeno se računa.

POETIKA BOBOTOVOG KUKA

Marta Kos se, pored drugih aktivnosti, nije/jeste susrela sa crnogorskom parlamentarnom opozicijom.

Nije, zato što o tome, ni iz njenog kabineta, niti iz Delegacije EU u Podgorici (austrijski ambasador Satler) nije bilo ni riječi prema javnosti (?!).

Jeste, zato što postoji informacija da su se sa Komesarkom susreli predstavnici DPS.

Pa opet nije, jer ni DPS nije o tome saopštilo ni retka, osim jednog posrednog personalnog pokušaja dodvoravanja Komesarki, povodom senzacionalizma u pisanju nekih lokalnih srpsko-ruskih propagandnih postaja o inicijativi EPP (Evropske narodne stranke) da se povede istraga o navodnoj povezanosti gospođe Kos sa srpskom/,,jugoslovenskom“ vojnom kontraobavještajnom službom – KOS.

Istovremeno, a to je već suština, gospođa Kos i ambasador Satler su, u više komunikacija, istakli potrebu uspostavljanja „nacionalnog jedinstva“ u vezi sa evropskom agendom (?!).

(Nota bene: Oboje bi mogli da razmisle o korisnosti sintagme „političko jedinstvo“, umjesto što koriste drugu verziju/iskaz za krajnje problematično tzv. nacionalno pomirenje, to jest „narodno jedinstvo“, što je centralna ideološko-propagandna matrica litijaške i avgustovske Crne Gore i njene srpsko-ruske političke klase, reprezentovane u vladajućoj koaliciji. Toliki bi se napor očekivao bar od dobro opremljene, uključujući kadrovsku formaciju, Delegacije EU u našoj zemlji. A ni u Briselu nije zabranjeno da se uoče „sitnice“ i „krupnice“… Političko jedinstvo – jednostavno i transparentno, bez dvostrukih značenja, dakle. Crna Gora je posebno klizav teren kada su površne „nacionalne“ definicije u pitanju.)

Takva izjava sa strane EU je najblaže rečeno cinična, naročito ako dolazi poslije krajnje kontroverznog stava, ponovljenog u odgovorima EK i Delegacije EU povodom usvajanja neustavnih zakona o unutrašnjim poslovima i o ANB.

Opravdani i argumentovani opozicioni stavovi su tada bili brutalno ignorisani i doveli su do poremećaja i degradacije u odnosima u Skupštini. Pozivati opozicione partije da ćutke prime te niske i nepotrebne udarce (krajnje opasne za Crnu Giru kao društvo i državu) i da se, odmah potom, radosno priključe proslavljanju uspjeha na evropskom putu – je loša politika. I loša diplomatija, naravno.

Vladajuće strukture – prije svega PES – koncentrisale su svoje zadovoljstvo na propagiranje činjenice da je gospođa Kos posebno naglasila da je Crna Gora „the“ frontrunner, ali i, naročito, na njenu izjavu kako je proces EU integracija u Crnoj Gori pokrenut tek prije tri godine. Odmah su uslijedile slavodobitne izjave i interpretacije novih/starih PES/DPS diplomatskih kadrova da je to potvrda istorijske uloge partije M. Spajića.

Naravno, svako, pa čak i istraživanje za potrebe nekog studentskog seminarskog rada, jasno će potvrditi kakve su bile okolnosti, geopolitički kontekst i prevalentne ideje u EU tokom, recimo, mandata komesara iz Austrije Johanesa Hana, od 2014. do 2019, a onda i tokom njegovog nasljednika, mađarskog/Orbanovog diplomate Olivera Varheljija, 2019–2924. Ko je tada ušao u EU, ko je imao šansu da postane član. Kao što je poznato ko je u Crnoj Gori podržavao anti-EU projekat „Otvoreni Balkan“…

Tako je politička Crna Gora, zbog izvjesne nedorečenosti u iskazu slovenačke komesarke na jednom od naših jezika, dobila interpretaciju da početak stvarnih pomaka u crnogorskoj evropskoj agendi koincidira sa trenutkom kada se Milojko Spajić odrekao svog srpskog pasoša i beogradskog prebivališta!

Loše bi bilo – mada ne i neočekivano – da PES ministri i poslanici nastave sa takvom – kratkovidom i propagandističkom – interpretacijom evropske agende i svoje pozicije u njoj. Onda su i njihovi ritualni pozivi na jedinstvo i zajedničko djelovanje (ma kako to jedinstvo zvali) providna i jeftina partijska predizborna kampanja.

Njihovi, a i naši problemi, u kontekstu evropske agende, nisu vezani za partije opozicije, već za partije vlasti.

To i komesarka Kos sasvim dobro shvata i svako ko radi na integraciji Crne Gore u evropsku porodicu. Zato izjave koje smo čuli i postupci kojima smo svjedočili unose konfuziju i stvaraju nedoumice koje su u nesaglasju sa proklamovanim ciljevima.

ŠTO DA SE RADI

Tako se, u sumarnom pregledu onoga što su determinante crnogorskog evropskog momentumarazaznaju bar tri situacije, odnosno tri nivoa problema.

Prva se odnosi na nove geopolitičke prilike u Evropi, izazvane Tramp -Putin globalnom „koalicijom“, to jest njihovom sve jasnijom saradnjom.

EU je stavljena na najozbiljniji i najdramatičniji istorijski test, u kojem su determinante raspad evroatlantskog savezništva kakvo smo do sada poznavali. (Auto)destruktivna politika Donalda Trampa ima svoje mnogobrojne posljedice. Spremnost i odlučnost EU da se reorganizuje i uspostavi djelotvorne mehanizme saradnje – od političke do vojne – determinisaće i njenu efikasnost i kredibilnost.

U toj priči će povjerenje u Brisel, ali i vodeće evropske centre, zavisiti i od kapaciteta da se (konačno!) ostvari bar još jedno uspješno priključenje.

Potpuno je jasno da je Crna Gora prva na tom spisku – bez obzira na brojne preostale prepreke i probleme.

(Ponavljanje te činjenice nas ne približava cilju, ali je postalo vrlo zamorno od toga praviti nekakve vještačke dispute i rasprave.)

Druga determinanta u tom procesu se odnosi na stvarno uvjerenje i kapacitete vladajuće koalicije da sprovede i uspješno okonča taj proces.

Višedecenijski ogorčeni protivnici/neprijatelji Zapada i zapadnih vrijednosti, mrzitelji – bivši i sadašnji – NATO, apologete ratnih zločina i zločinaca, personae non grata i saveznici Vučića i Orbana, kao i sljedbenici svega što stiže iz Kremlja i, na kraju i početku, vjerni sljedbenici Crkve Srbije – treba da budu prihvaćeni kao legitimni i kredibilni šampioni EU agende.

Ako gospođa Kos i njen tim imaju povjerenje u takav model je jedan nivo problema. Ako se upit o uvjerljivosti i održivosti takvog pristupa smatra antievropskim stavom, onda su crnogorski problemi mnogo veći nego što i sami smijemo da priznamo.

A. Mandić i njegove stranke i gradonačelnici mogu biti vrlo zadovoljni posjetom Marte Kos. Pranje biografije je u punom jeku. Četničkog vojvodu nisu pitali za česte izlete u Banjaluku, već zašto ne dođe u Brisel.

Lako je spoznati taktiku prevlačenja srpskih/,,srpskih“ partija preko te istorijske vode. Prestaće da budu velikosrpski nacionalisti, poštovaće nezavisnost Crne Gore kada ona bude članica EU?

Komesarka Kos je pitala zašto neće biti proslave u gradovima u kojima su na vlasti partije iz parlamentarne većine. Nadamo se da će joj neko pokazati na mapi.

Asocijacije o SAO u Crnoj Gori su pretjerane i udaljene. Jednako kao i članstvo u EU, mogao bi primijetiti neutralni i oprezni posmatrač crnogorske političke dinamike.

ČEKAJUĆI VIJESTI IZ BUDIMPEŠTE

Treća determinanta je, volens-nolens, crnogorska parlamentarna opozicija.

Pošto su nade u volšebni prevrat i koaliciju sa PES, vjerujemo, bar za sada, stavljene u drugi plan, DPS i Evropski savez moraju postaviti jednostavno, a najteže pitanje: kako da pokažu i primijene svoje jasno evropsko usmjerenje i potencijal, a da ne izgube mogućnost bilo kakvog značajnijeg uticaja na evropsku agendu?

To neće biti lak zadatak, a posebno ne zbog toga što su propustili neke značajne povode i prilike da jasnije i odlučnije reaguju na nedemokratske i antievropske postupke vlasti.

Njima u tome dodatni izazov predstavlja pomenuto legitimizovanje i promovisanje A. Mandića (vidjeti pod: ambasador Johan Satler) kao kredibilnog partnera.

Crnogorska opozicija se već godinama misli i premuča oko toga da li treba ići u Brisel i u evropske prijestonice. Tek u posljednje vrijeme DPS počinje da shvata potrebu stalnog prisustva u sjedištu EU – bar kroz učestale posjete. Ali, to je malo i nedovoljno, ne samo zato što je zakašnjelo.

U Briselu, Parizu i Berlinu, u baltičkim prijestonicama, baš kao i u Varšavi, pored Ljubljane i Zagreba, aktuelni crnogorski opozicionari treba da budu prisutni sve do kraja procesa, pa i ako, da ne zaboravimo teoriju i smjele hipoteze, budu dio vlasti poslije narednih izbora – kad god da se oni dese.

I sa kabinetom komesarke Kos (pridružujući se najboljim željama za okončanje te istrage u vezi KOS) treba posebno razgovarati i predočiti svaki detalj… Makar se počelo i time sa Bobotov kuk nije najviši planinski vrh u Crnoj Gori, već su to Zla Kolata i Dobra Kolata, na Prokletijama. Pa neka izabere što ljepše zvuči – za te planinarske metafore.

I ta bi korekcija bila korisna, bar na anegdotskom planu – pod pretpostavkom, naravno – da i to ne bi bilo protumačeno kao podmukla antievropska kampanja!

Crna Gora se, dakle, nalazi u jednačini sa tri nedovoljno (pre)poznate i nezavršene situacije.

Za sve iskrene podržavaoce evropske agende – i ne samo u Crnoj Gori – pobjeda Petera Mađara i koalicije Tisza bi bila snažni podsticaj i ohrabrenje.

Vjerujemo da bi onda i crnogorski zvaničnici zaduženi za vanjsku politiku, poslije serije sastanaka sa kompromitovanim Orbanovim ministrom vanjskih poslova Sijartom, koji su samo štetiti utisku o ozbiljnosti naše/njihove evropske agende, umjeti da postupe odgovorno i ozbiljno.

O suprotnom ishodu u Budimpešti ne treba razmišljati, nadamo se. Iako bi to, zapravo, proizvelo sasvim novu situaciju – u kojoj bi i najnepovjerljivije briselske birokrate morale da shvate karakter i prirodu srpske/ruske politike u Crnoj Gori – makar se ona kitila evropskim frazama i naljepnicama o 2028.

Mađarska je, da podsjetimo, bila vanredno konstruktivna i od razumijevanja i pomoći u godinama obnove crnogorske nezavisnosti.

Danas nam može pomoći pobjedom evropskih snaga nad „suverenistom“ i Trampovim favoritom. Onda će i podrška Mađarske Crnoj Gori zvučati kako treba – i ovdje, i u Evropi.