Biserko za Portal ETV: Vučić ima značajne poluge uticaja u Crnoj Gori, moguća „hibridna destabilizacija“

Predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji, Sonja Biserko, kazala je za Portal ETV da se u Crnoj Gori danas prelamaju evropska perspektiva Zapadnog Balkana i ambicija Beograda da zadrži politički i identitetski uticaj u regionu. Ocijenila je da bi članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji, moguće oko 2028. godine, predstavljalo važnu potvrdu evropskog izbora zemlje, ali i značajno suzilo prostor za realizaciju koncepta „srpskog sveta“.

CRNA GORA KAO KLJUČNA TAČKA

„Crna Gora je danas jedno od ključnih mjesta na kojem se prelamaju evropska perspektiva Zapadnog Balkana i ambicija Beograda da zadrži politički i identitetski uticaj u regionu.“

Kao zemlja koja je najdalje odmakla u procesu evropskih integracija, Crna Gora, prema ocjeni Biserko, ima poseban geopolitički značaj.

„Njeno moguće članstvo u EU oko 2028. godine pokazalo bi da evropska integracija Zapadnog Balkana može biti ostvarena i relativno brzo.“

Istovremeno, smatra Biserko, ono bi značajno suzilo prostor za realizaciju koncepta „srpskog sveta“, koji Crnu Goru ne posmatra samo kao susjednu državu, već kao dio šireg srpskog nacionalnog, kulturnog i političkog prostora.

ŠTO JE CRNA GORA BLIŽA EU, MANJI JE PROSTOR ZA UTICAJ BEOGRADA

„Zbog toga evropski napredak Crne Gore nije neutralan proces u odnosu na interese Beograda.“

Biserko dalje objašnjava značaj evropskog približavanja Crne Gore.

„Što je Crna Gora bliža EU, to je manji prostor za politički uticaj Srbije i za ostvarivanje regionalnih ambicija koje počivaju na povezivanju srpskih zajednica izvan Srbije.“

Takav razvoj, prema njenoj ocjeni, imao bi šire regionalne domete.

„Ulazak Crne Gore u EU predstavljao bi zato i važnu granicu dometa ‘srpskog sveta’.“

KOLIKO VUČIĆ MOŽE DA UTIČE?

Beograd, prema riječima Biserko, ima više kanala kroz koje može ostvarivati uticaj u Crnoj Gori.

„Beograd raspolaže značajnim instrumentima uticaja u Crnoj Gori.“

Jedan od njih posebno izdvaja.

„Najvažniji među njima je Srpska pravoslavna crkva, koja ima snažnu institucionalnu i društvenu poziciju.“

Identitetsko pitanje predstavlja njen najvažniji politički potencijal.

MEDIJI, DRUŠTVENE MREŽE I NARATIVI O „UGROŽENOSTI SRBA“

Biserko zatim ukazuje na još jedan važan kanal.

„Drugi važan kanal predstavljaju mediji i društvene mreže, kroz koje se održavaju i šire narativi o ‘ugroženosti Srba’, ‘antisrpskoj Crnoj Gori’, navodnoj diskriminaciji SPC i potrebi zaštite ‘srpskog prostora’.“

Posebno upozorava na posljedice takvih poruka.

„Takvi narativi ne moraju neposredno pozivati na destabilizaciju da bi imali destabilizujući efekat.“

Njihova funkcija je, kako navodi, da produbljuju postojeće podjele i održavaju Crnu Goru u stanju trajne identitetske polarizacije.

Treći kanal čine političke partije, organizacije i mreže povezane sa prosrpskim političkim blokom.

Dodatni prostor za uticaj predstavljaju ekonomske i poslovne veze, kao i personalne veze između političkih, poslovnih i bezbjednosnih struktura.

MOGUĆNOST „HIBRIDNE DESTABILIZACIJE“

Biserko upozorava i na mogućnost hibridnog djelovanja.

„Ona bi se mogla odvijati kroz kontinuirano podizanje identitetskih i nacionalnih tenzija, delegitimizaciju proevropskih i građanskih snaga, instrumentalizaciju SPC, medijske kampanje, podrivanje povjerenja u institucije i povezivanje domaćih političkih aktera sa centrima moći izvan Crne Gore.“

RAT U UKRAJINI I NOVI GEOPOLITIČKI KONTEKST

Širi međunarodni kontekst dodatno komplikuje situaciju.

„Ovaj problem postaje ozbiljniji zbog promijenjenog međunarodnog okruženja.“

Rat u Ukrajini, promjena američke politike prema Evropi i Balkanu, slabljenje autoriteta EU i sve izraženija geopolitička konkurencija stvaraju prostor za djelovanje regionalnih aktera.

Biserko procjenjuje da Beograd u takvim okolnostima nastoji da zadrži što širi manevarski prostor.

„U takvom fluidnom međunarodnom kontekstu Vučić nastoji da Srbiji obezbijedi što veći manevarski prostor, istovremeno održavajući odnose sa EU, Rusijom i drugim spoljnim akterima.“

Ona potom ukazuje na posljedice takvog okruženja za regionalnu politiku.

„Što je međunarodni kontekst neizvjesniji, to je veći prostor za lokalne lidere da koriste regionalne teme za ostvarivanje sopstvenih političkih ciljeva.“

Za Vučića je Crna Gora posebno pogodna za takvu politiku jer se pitanje državnosti, identiteta i odnosa prema Srbiji direktno prepliće sa unutrašnjim političkim podjelama.

UNUTRAŠNJA SITUACIJA U SRBIJ

Biserko skreće pažnju i na prilike u Srbiji.

„Pri tome treba imati u vidu i unutrašnju situaciju u Srbiji.“

Suočen sa dugotrajnom političkom krizom i rastućim pritiskom na svoj režim, Vučić ima dodatni interes da održava nacionalni i regionalni narativ koji omogućava mobilizaciju biračkog tijela i preusmjeravanje pažnje sa unutrašnjih problema.

Kako zaključuje:

„Regionalna pitanja u tom smislu nisu samo pitanje spoljne politike već i instrument unutrašnje političke stabilizacije režima.“

ULAZAK U EU KAO GRANICA DOMETA „SRPSKOG SVETA“

Biserko Crnu Goru vidi kao jedno od ključnih područja na kojem će se u narednom periodu provjeravati domet regionalnih ambicija Beograda.

„Zato Crnu Goru treba posmatrati kao jedno od ključnih mjesta na kojem će se u narednom periodu testirati granice ‘srpskog sveta’.“

Članstvo u EU, smatra ona, imalo bi značaj koji prevazilazi samo proces proširenja.

„Njen uspješan ulazak u EU ne bi značio samo još jednu članicu Unije.“

Takav ishod bi, kako ističe, potvrdio evropski izbor Crne Gore, ojačao njenu državnu i političku autonomiju i istovremeno značajno ograničio mogućnost Beograda da je tretira kao dio svog šireg regionalnog prostora.

EVROPSKI PUT JE I PITANJE OČUVANJA DRŽAVNOSTI

Na kraju, Biserko evropsku perspektivu Crne Gore posmatra i kroz pitanje njene državnosti.

„U tom smislu, evropski put Crne Gore nije samo pitanje proširenja EU.“

Po njenoj ocjeni, riječ je i o očuvanju političke autonomije i sposobnosti države da sama definiše svoj evropski i regionalni identitet.

„On je i pitanje očuvanja njene državnosti, političke autonomije i sposobnosti da sama definiše svoj evropski i regionalni identitet.“