Paralelni budžet

Paralelni budžet

Piše: Mila Kasalica, ekonomska analitičarka

Davne 2003. godine pokojni Esad Krcić je pitao oko indicija oko paralelnog budžeta, odnosno oko tokova javnih novaca koji nisu bili dio zvaničnog izvještavanja. Još nije bilo DRIa. Poslije je sjajna Dragana Crvenica, koja je odavno izašla iz novinarstva, nastavila da traži suštinu koja je služila ozbiljnosti u sistemu u vezi činjenice da se moraju znati primici i izdaci crnogorskog budžeta bez ikakvog ukrivanja.
Čitanje DRI izvještaja oko završnog računa bužeta Crne Gore za 2025. godinu vraća gorki ukus kada se čitaju ozbiljne brojke, ozbiljni stavovi, ozbiljne preporuke. Zar je moguće da se poslije 23 godine vraćamo na gore nego što je bilo početkom stoljeća? O čemu se radi?

Trezorsko poslovanje unutar MFa nikad nije bilo predmet političkog budalesanja. Nikad…
Tehnike real time uknjiženja i izvještavanja transakcija javnih novaca, ni u vrijeme prokuženog DPSa, nikad nisu bile narušene u bilo kojoj nedostatnoj proceduri, koja se često mijenjala da se tokovi novca zaštite od nedostojnih zakulisanih rizika.

Onda je stigao ministar jutarnjih toksičnih ogovaračkih okupljanja (44a Vlada) sa kiflicama. I, dva tima iz državnog trezorisanja (uknjiženja i javnog računovodstva i izvještavanja) nekvalitetno su pomogli drugaru, njihovom Novici da odradi nezakonito. Ide prvi korak: odrede se dividende za vlasnika (državu) kod Monte puta (€3,7 mil) i Aerodroma CG (€4,1 mil).

Ide drugi korak: zgazi se Zakon o budžetu i fiskalnoj odgovornosti (organski zakon), kao i Zakon o budžetu (godišnji zakon), pa se skockaju budalasti zaključci Vlade koji su suprotni regulatornom okviru. Ide korak tri: po nalogu PES kmerići DF političkim nalozima, finansiraju se njihovi sportski neuspjesi (nesrećna naša divna Budućnost od fudbala do rukometa i gimanstike i sl), tako što se dividenda ne knjiži u opštim prihodima budžeta, jer nikad nije ni uplaćena. Odnosno, pošto nema projektnih inicijativa, izdaci za sportske klubove se odobravaju od državnih kompanija po nalogu, da se ne vidi da se partijski, gore nego što je činio DPS, bačaju novci sportu koji nije sportsko pregnuće već partijski tor bezakonja. Koje stupidarije onda čini Satlerov voljeni samoutuljeni SDT
(https://tuzilastvo.me/tuzilastva/podignuta-optuznica-protiv-bivseg-ministra-odbrane/) kad oko
plaćanja sportskim događajima (€0,2 mil) ganjaju nekadašnjeg ministra odbrane i tim operativaca u izvršenju budžeta nesrećnog ministarstva tunanja oko odbrane, koje tekuće neplanirano troši neodobrene neplanirane novce (preko €60 mil) na korumpirane francuske brodove.

Navedeno DRI diplomatski zove “naplata i evidencija prihoda“ ili konkretno oko €7,8 mil nije ušlo u budžet, a moralo je. Ekonomski surovo ovo je bolna činjenica oko činjenice da je tekući nebitni ministar finansija, koji ni dan danas ne umije da sabere ES3, unutar organizacije resornog ministarstva potrošio dva tima, koja nikad nisu služila nikom politički, dok su sad utemeljeno iz DRI izvještaja postali bijedno opravdanje u gaženju ozbiljnih procedura državnog trezorisanja.
Preporuka P 20 je dokumentovani neumoljivi dokaz: “MF treba da uspostavi i sprovodi unutaršnje kontrole utvrđivanjem internih pravila i procedura ra radne procese koji se obavljaju u ovom organu (vođenje glavne knjige trezora, upravljanje računovodstvenim sistemom državnih primitaka) a u skladu sa Zakonom o upravljanju, unutrašnjoj kontroli i unutrašnjoj reviziji u javnom sektoru“ (DRI izvještaj 10/188).

Ovo je indicija da je PES samog sebe sveo na nelegalnost goru od najgorih praksi prokuženog DPSa. Paralelni javni tokovi novca, koji nemaju svoju poziciju u budžetu, nisu transparentni tokovi novca u ime crnogorskih poreskih obveznika. Nebitno je što tužilaštvo i sdt ne umiju
pročitati bilo koji DRI izvještaj.
Iako je revizija izvještavanja i uknjiženja (finansijska) dala uslovno mišljenje za reviziju završnog 2025e, revizija pravilnosti je dobila negativno mišljenje. Razlog je više nego zastrašujući: pošto je budžet za 2025u usvojen nakon početka godine, opet smo kao poreski obveznici upoznali sva s*anja koja Spajić (Vuković) odradi u privremenom finansiranju. Pravilo je jednostavno: jedna dvanaestina izdataka po mjesecu pokriva statističku dokumentovanu potrošnju prethodnog perioda. Šezdeset miliona € je otišlo ko zna gdje (vidi se gdje partijski), a ne odnosi se na dvanestinu onog što se jedino moglo odobriti.
Tokom pet mjeseci 2021-e se naučilo da se Spajić i privremeno finansiranje vode u bezakonju (đetište je onomad moglo šta god hoće sa javnim novcima), pa se takva situacija nikad više nije smjela ponoviti. U vazduh je neopravdano oteklo više desetina miliona €, koje ni EK ni MMF ni Sv. banka neće vidjeti. Tek neće resorni skupštinski odbor… Njima svima su DRI izvještaji nebitno štivo.
Ukoliko se zanemari nebitnost senatora profanisanja, izabranog po političkom nalogu, predsjednik Senata je navedenim izvještajem o završnom računu budžeta za 2025u sa senatorom Dabovićem, odradio svoje vatreno krštenje časno i u skladu sa važnošću institucije. Neka
podrži…

Sve u svemu, DRI izvještaj revizije završnog računa 2025e je dobar po onom što se nije desilo: štrajk zaposlenih nije uspio da iz pes-pozadine uništi nalaze ovog izvještaja. Ranija glavna revizorka je konačno nebitna za ovako ozbiljne poslove. Tim je smogao snage da i na tabureima
(što mnogi ozbiljni operativci i dalje rade u sistemu) ne okrene leđa javnim odgovornostima.
Uticaj poslanika Čarapića-Đurovića-Popović ambasadorke na traženi nerad DRI mora da se ukine. Do kraja…
Zašto su ovi detalji važni?
Prvo, kad u praksi rada MFa nema usaglašenja otvorenih salda npr. sa Fondom PIO, pa se u MF vode jedne brojke a u Fondu PIO druge brojke, onda su operativci u obje institucije za otkaz, ukoliko se bilo koja procedura poštuje u ovako važnim državnim organima. IOS-izvod otvorenih stavki je obavezujući dosadni no nezaobilazni dokument u radu računovođa, revizora, kontrolora, bilo kojih tokova novca: javnih i komercijalnih. MF kontroliše rad komercijalnih revizora, a ne zna šta čini sa javnim novcima. Pa kako onda mogu da kontrolišu bilo šta? I zašto se komercijalni revizori boje neznavenog MFa? I zbog čega?
Drugo, od kraja februara 2026e kad je PU-IRMS zbog napora poreskih obveznika sa parom ozbiljnih operativaca poreznika počeo da radi bar da se samih sebe ne stidimo (mada je Sv banka za zastiđe globalnih razmjera), poreske kartice su se morale sređivati, što se ne može bez
poreskih obveznika. Najveća tragedija našeg sistema praćenja javnih novaca je da su poreski obveznici obavezni da srede poreske kartice, dok se dvjestotinjak državnih organa ne može dovesti u red jer to nije interes PES-DF-kmerića i ostalih manjinaca zainteresovanih da tokovi
novca u javnom sektoru ne budu transparentni do nivoa €1 usaglašenja.

Sram ih bilo zanavjek. Znamo da neće odgovarati, jer će svako ko bi trebalo da se bavi zaštitom javnih tokova novca pobjeći od smora koji donose tehnike objelodanjivanja tokova novca, posebno jer su to i tužiocima dosadne teme oko kojih nema bijesnih naslova prepunih laži, koje
pogoduju političarima.

Žao mi je, dosta je. Politika nije djelatnost nečinjeničnosti. Politika ne smije da bude preporuka za zapošljavanje neznavenih, nemoralnih, nekompetentnih. Politika je javna djelatnost; nije bijedno twittewraško “malo ja tebi malo ti meni“ dogovaranje na štetu ekonomskog razvoja
zemlje. Stiže vam političko potonuće, nesrećnici koji ne poštujete svoj dom i crnogorske javne tokove novca, mada od crnogorskih poreskih obveznika primate zarade.
PS: Posvećeno gđi Sonji Drobac, gdinu Branku Vojičiću i gdinu Žarku Krivokapiću, koji su miopijski spriječeni da služe javnom diskursu za ozbiljne teme. Neka bude da ste uskoro sa nama
svima…

P.S.S. Hrabra jaka mladosti Srbije, bravo. Zgazili ste odgovornošću korumpirane horde nasilnika. I naša Crna Gora će naći izlaz iz litijaško-boljševičkog nemoralnog pakla.