O doprinosu akademika prof. dr Šerba Rastodera crnogorskoj istoriografiji i kulturi

Piše: mr. Novak Adžić, pravnik i istoričar, doktorand istorijskih nauka i akademik DANU 

O doprinosu akademika profesora emeritusa, doktora istorije Šerba Rastodera, erudite, crnogorskoj naučnoj istoriografiji i kulturi može se govoriti sa više aspekata, primarno zato i s obzirom na njegovo kapitalno, monumentalno i voluminiozno višeslojno i politematsko naučno djelo, emanirano u više od 50 publikovanjh knjiga. Dr Šerbo Rastoder je- metodološkim pristupom, istraživačkm instiktom, znanstvenim diskursom i mukotrpnim višedecenijskim radom i pregnućem, te sadržajem njegovih knjiga, (studija, monogafija itd), argumentovanom, spoznajom i prezentacijom naše prošlosti, objavljenim istorijskim izvorima i njihovoj naučnoj kritici i interpretaciji, te objektivnim, studioznim i sistematičnim analizama i sintezama naše prošlosti, novije i starije) – trajno obilježilo i zadužio crnogorsku istorijsku nauku i kulturu.

CRNA GORA MU JE TO I ZVANIČNO PRIZNALA, DODJELOM DRŽAVNE 13. JULSKE NAGRADE I DRŽAVNIM PRIZANJEM STATUSA ISTAKNUTOG KULTURNOG STVARAOCA CRNE GORE.

Rastoderovo djelo je za uzor i ponos Crne Gore, naše nezavisne države, crnogorskog naroda i nacije, nadasve i bošnjačkog naroda i nacije, kome pripada, kao i svoj državi Crnoj Gori, i svih dobronamjernih i poštenih ljudi u Crnoj Gori i ono je iskazalo vrijednost na širem bivšem jugoslovenskom prostoru i na evropskim naučnim razinama. Bio-bibliografija akademika Rastodera, ličnosti enciklopedijskog znanja i profilacije, nepristrasnog i samosvojnog naučnog heuriste i hermeneutika, poštenog čovjeka u naučnom i svakodnevnom životu, realnog, riječju
ličnosti od integriteta i karaktera, čvrstih etičkih, moralnih principa i dosljednosti u svojim idejnim, magistralnim uvjerenjima je, zaista, impozantna i ona zaslužuje da bude objavljena kao posebno izdanje, povodom njegovog značajnog jubileja -70 godina života i 40 godina naučnog rada.

Relevantno je istaći da je naučno djelo prof. Rastodera, imalo, ima i imaće pro futuro, edukativnu, emancipatorsku i prosvjetiteljsku funkciju i ogroman značaj za spoznaju istine o Crnoj Gori u povijesti, te o crnogorskom državnom i nacionalnom pitanju, političkoj, vjerskoj, kulturnoj i drugoj istoriji Crne Gore, ne samo 20 vijeka, nego i u ranijim epohama njenoga bitisanja, trajanja i opstanka.

Takođe, Rastoderovo djelo ima i puno širi društveni značaj, kontekst, pored fundamentalnih naučnih okvira i značenja u istim krugovima. To ne bi valjalo zaobići da se navede, kada se njegovo cjelokupno dosadašnje djelo analizira, jer to je neizostavni dio cjeline, a da bi se ona što bolje prezentirala, obuhvatila, eksplicirala i na koncu ispravno razumjela i prihvatila. Djelo i javni rad Šerba Rastodera su doprinijeli i punoj afirmaciji crnogorske povijesti i kulture i posebno državi Crnoj Gori, njenom modernom preporodu, obnovi nezavisnosti, čemu je akademik Rastoder, kao isuverenista, dao veliki doprinos, kako svojim knjigama, tako kao jedan od osnivača Matice Crnogorske i DANU. Posebno je bitno reći nešto i o njegovom neumornom i uspješnom radu u okviru Pokreta za nezavisnu Crnu Goru, uoči i tokom pobjedničkog referenduma 2006. godine. On je pripadao rukovodstvu tog Pokreta i bio jako aktivan da uspije projekat obnove nezavisne Crne Gore, uništene nasilnom aneksijom 1918. godine.

Oni stariji, ali i mi poznijeg srednjeg doba, koji smo čitali njegove knige, te tekstove, priloge, intervjue itd., u brojnim medijima, decenijama, tokom devedesetih godina XX vijeka, i već više od 25 godina u XXI stoljeću, shvatamo i znamo da je akademik Šerbo Rastoder vjerni sin svoje države Crne Gore, koji se vazda, časno i intelektualno superiorno borio za njenu državnu nezavisnost i slobodu i punu ravnopravnost naroda, nacija i vjerskih zajednica koje žive u njoj.Dr Rastoder nije bio obični kabinetski profesor; nije bio sinekurni intelektualac, već pravi društveno angažovani intelektualac- hrabar i odvažan, uvijek radeći za opšte, javno dobro Crne Gore. Dr Rastoder je intelektualac u najboljem razumijevanju značenja tog pojma- u značenju kako je intelektualce prave objasnio čuveni Miroslav Krleža.

Iz djela akademika Rasgodera naučni i stručni krugovi, studenti i đaci, ali i šira laička javnost, čitalačka publika, dakako i važni državno-politički subjekti, itd, u mnogo čemu su saznali ono što je do njegovog rada bilo malo i nedovoljno poznato i istraženo. I to je doprinijelo u značajnoj mjeri ukupnoj emancipaciji Crne Gore u obrazovnom smislu i temeljnijem razumijenju i saznavanju njene istorije. On je, akribično i lucidno, savjesno i hrabro, otkrivao i osvjetljavao skrivane ili nečijom voljom, oportunitetom, zatamnjene, dijelom proskribovane, stranice crnogorske istorije, jer je on pisao o onome što mnogi istoričari prije njega ili nijesu htjeli ili nijesu smjeli da precizno napišu i objave i da izreknu naučni, vrijednosni sud, koherentan činjenicama, koje slijede iz arhivske građe i relevantne istoriografske literature.Kod akademika Rastodera, odnosno, u njegovom naučnom opusu nema do samo naučnih kriterija, nema ideološke determinante i nema politike i oblandiranog političkog oportunizma; kod njega su zastupljena načela naučne istoriografije, u prvom redu objektivnosti i provjerljivosti, ali i ostali ključni naučni principi, kojih se uvijek držao i drži u svojim knjigama, kao i u brojnim javnim, medijskim nastupima.
Puno je akademik dr Šerbo Rastoder napisao kvalitetnog i kapa dolje za to, za njegov doprinos i borbu za crnogorsku državu i naciju. Njegovo djelo je kompleksno i polifono, kapitalnog je formata, značaja i uticaja. Pogotovo njegove knjige: “Skrivana strana istorije 1918-1929” (4 toma, 2 izdanja), “Janusovo lice istorije”, “Crna Gora u egzilu 1918-1925”, (2 toma), pa koautorsko djelo “Istorija Crne Gore” i “Crna Gora i velike sile”, te opet samostalna autorova djela: “Političke stranke u Crnoj Gori 1919-1929” i “Politički život u Crnoj Gori 1929-1941”.Nadasve,i dvotomno djelo pod naslovom “Parole ili činjenice? Za pravo i čašt i slobodu Crne Gore” itd.

To su knjige, naučnog i edukatorskog smisla i trajne vrijedosti za istorijsku i drugu odbranu i punu afirmaciju državne nezavisnosti Crne Gore autohtonog nacionalnog identiteta i slobode crnogorskog etnosa, nacije i države i one svedoče, između ostaloga, i o mučeničkim borcima i žrtvama podnesenim za Crnu Goru poslije 1918. godine. I naravno, akademiku Rastoderu posebno hvala na tome. Uvijek je bio za ustavnu i građansku Crnu Goru i protiv nacionalne asimilacije, kako Crnogoraca, tako i Bošnjaka. I svih drugih, koji žive u Crnoj Gori. Vazda principijelan za jednaka prava svih i za svoju matičnu državu nezavisnu Crnu Goru.
I ne smijemo i nećemo preskočiti, ovom svečanom prigodom, ni zaboraviti njegovu, priređivačku, u koautorstvu sa njegovom suprugom istoričarkom mr. Jasminom- Jasnom Rastoder, knjigu “Dnevničko-memoarski zapisi Marka Vučerakovića”. I naravno, relevantno je istaći i to da su 1991. godine objavili , u koatorstvu dr Šerbo i njegova supruga Jasmina, vrhunsku naučnu knjigu, monografiju o nadbiskupu barskom dr Nikoli Dobrečiću. Mislim da bi ta naučna knjiga trebala doživjeti drugo izdanje, jer je jako bitna za crnogorsku istoriografiju.

Akademiku Šerbu Rastoderu, višedecenijskom prijatelju, i mom profesoru i mentoru na magistarskim studijima i profesoru na doktorskim studijama iz istorije, upućujem srdačan pozdrav, uz želju da još dugo živi i da nas obraduje novim naučnim djelima.

Aktuelno