Govor prof. dr Dražena Cerovića na promociji dviju knjiga akademika, prof. dr Radovana Radonjića

Prof. dr Dražen Cerović

Govor na promociji dviju knjiga akademika, prof. dr Radovana Radonjića

Socijalno-revolucionarni brevijer novog doba
i „Moderni“ oblici društva i države

Iz njegovog najnovijeg serijala pod nazivom:
Evropske teorijske konsideracije

Dame i gospodo, dragi prijatelji, Cetinjani, Crnogorci i uvaženi građani Crne Gore,
večeras, nekih godinu i po dana nakon našeg zadnjeg susreta, opet nas je u ovoj lijepoj sali u našem prijestonom Cetinju, divnom prigodom okupio akademik, prof. dr Radovan Radonjić, kako bi nas još jednom oplemenio snagom svojeg duha i ohrabrio u ovim teškim vremenima, opasnim po Crnu Goru i njenu budućnost.

U godini u kojoj slavimo dva desetljeća njene, naporima i pregnućem mnogih generacija vraćene državne samostalnosti, nad našom Domovinom su danas tamni oblaci. Što je jedan, meni drag pjesnik, misleći na svoju domovinu, ali kao da je u vidu imao i Crnu Goru, napisao: „Čim propupa snašle je nevolje;  Podigle se na nju sile tame; Udarile na krunu i prijestolje…”.

Doista, vidimo da je tako. Crna Gora danas prolazi kroz svoju egzistencijalnu krizu, možda jednu od najvećih i najopasnijih do sada. To što ona formalno gledano nije u ratu, mnogima anestezira pažnju i reakciju. Time se dijelom vjerovatno može objasniti indolentnost većine njenih građana, koji kao u bunilu i bez reakcije, gledaju kako im kuća gori. Napadnuta spolja i iznutra, ponaša se poput kompasa, na koji, kao da je neko postavio jak elektromagnet, pa kazaljka više ne pokazuje ispravni pravac, a državni brod nezaustavljivo juri ka oštrim hridima. Protivu nje se vode obavještajni, politički, ekonomski, medijski, kvazi-religijski, pseudo istorijski i razni drugi oblici djelovanja, koje moderne bezbjednosne doktrine nazivaju hibridnim ratom. Za sad, za njegovim otvorenim oblikom nema potrebe, jer pomenutim centrifugalnim silama, silama destrukcije, sve ide „od ruke“ i „po planu“, i ako, one same ne isključuju ni drugačiji scenario, u slučaju da nešto krene po njih „naopako“. U kontinuitetu, potvrde svega navedenog, vidimo i čujemo kroz razne informacione kanale, novinske tekstove, izvještaje sa suđenja, potom iz transkripata presretnutih komunikacija kriminalnih struktura i na mnoge druge načine i formalno i neformalno.

Profesor Radovan Radonjić je svjedok i istorijski učesnik događaja u puno prethodnih decenija, što kao izvanredan politikolog, pravnik i istoričar, što kao akter političkih procesa sa najviših državnih pozicija, sve do 1989. godine. Zato mu razni oblici nasrtaja na Crnu Goru, koji su dolazili i dolaze sa istih adresa, a pri tome  svi sa istim ciljem, nijesu nepoznati, dapače.

U periodu nakon destrukcije Socijalističke Republike Crne Gore, koja je raspad SFRJ dočekala sasvim nespremno, priključivši se Srbiji u njenom suludom ratnom pohodu na ostale bivše jugoslovenske republike, nakon mnoštva upozorenja i savjeta koje je davao, ali, očito nije imao kome, Radonjić se povlači sa svih najviših političkih i partijskih funkcija koje je obnašao i u Crnoj Gori i na saveznom nivou.

Život i okolnosti nameću situacije, koje na teške probe stavljaju ljudski materijal.
Tada se ne samo najbolje, već i jedino jasno, vidi od kakvog je štofa napravljen svako od nas. Sve te probe, prošao je poštovani Radovan Radonjić, pokazavši svojim primjerom da potiče od najboljih izdanaka crnogorskog roda, koji su se kalili i na “teškom mjestu opstajali” uspravni, čestiti i Domovini odani.

Pučistički KGB „džemperaši“ koji su tokom takozvane AB revolucije u periodu 1989-1991. rušili i naposljetku srušili SR Crnu Goru i njihova beogradska logistika, nudili su profesora Radovana Radonjića da im se pridruži, te da mu u tom društvu “ničega neće faliti”. Čak i njihov predvodnik, tada svemoćni, a ubrzo se pokazalo i zloglasni Slobodan Milošević, lično mu je nudio da vodi partiju, a Milošević će državu. Radonjić je takve ponude sa prezirom, sve redom odbio, rizikujući u takvim vremenima i svoju karijeru i mnogo više od karijere. U tim, odsudnim momentima po državu i društvo, bio je u svojim najboljim godinama.

Pomenuta takozvana AB revolucija, zapravo nije bila ni antibirokratska, ni revolucija, nego klasičan državni puč, izveden od strane politički apsolutno nepismene gomile, predvođene dežmekastim mladićima obučenim u živopisne džempere, koji bi sami za sebe, svojim ukupnim nastupom i nivoom, iole inteligentnom posmatraču mogli biti samo predmet poruge i podsmijeha, da iza njih nije stajala vidljiva moćna beogradska i mnogo bolje ukrivena moskovska agentura i logistika. Koliko sve pomenuto ima sličnosti ili identičnosti sa današnjim događajima i akterima, prosudite sami.

Elem, pomenuti puč, imao je za cilj da vrati Crnu Goru na pozicije iz 1918., smjesti je uz skute Srbije, pritom i da poništi sve tekovine narodnooslobodilačke borbe, bratstva i jedinstva njenog naroda, destruira rezultate harmoničnog perioda razvoja nakon 1945., koji je emancipovao Crnu Goru. Taj cilj je godine 1989. pučistička gomila u velikoj mjeri i ostvarila. Posljedice toga uveliko vidimo i osjećamo danas, protekom vremena, možda i više nego u samom trenutku takozvanog „događanja naroda“, a osjećaće se i u nama sagledivoj budućnosti.

Dok se jedan svijet rušio, Radonjić je zbog svojih ljudskih, moralnih, patriotskih principa, odbio „prebacivanje“ u tabor, suprotan njegovim uvjerenjima, prihvativši svjesno izolaciju, koja uz manja odstupanja, traje i do dan danas.

Nikada ne treba smetnuti s uma da ex pučističke strukture moći iz ranih devedesetih i sada, više decenija kasnije, u velikoj mjeri upravljaju procesima, što direktno, što indirektno, preko svojih “proksija”, da upotrijebim društveno prihvatljiv eufemizam. Oni danas pogibeljno kormilare sudbinom naše domovine, ekonomski, politički, bezbjednosno, identitetski i na sve druge načine je direktno ugrožavajući. Zato ni dan danas, jednom takvom čovjeku, kakav je profesor doktor Radovan Radonjić, zasluge se ne priznaju, a on ne uživa mnoge najviše naučne i društvene počasti, koje bi ga, kao takvog sljedovale u iole zdravom društvu i institucijama.

To potvrđuje toliko puta viđenu i sasvim lako vidljivu višedecenijsku praksu da Crna Gora svoje najbolje sinove i šćeri ne štiti, a u najgorem slučaju, ne tako rijetko i proganja. Uostalom, zato u najnovije vrijeme, naša Domovina i doživljava takvu sudbinu, da, kada joj je to najpotrebnije, nema ko da je iskreno i bezrezervno brani  ili i ako ima, to je broj ljudi na nivou statističke greške.

Kakvu će drugo sudbinu i imati, kad je u sred Crne Gore, decenijama progonjena njena Crnogorska pravoslavna crkva, decenijama bio proskribovan i sami pomen crnogorskog jezika, crnogorske kulture, crnogorske samobitnosti i samosvojnosti, koju je naša Domovina imala kroz vjekove, a mnogi pojedinci, koji bi se osmjelili da je štite, permanentno su uništavani, proganjani, zaobilaženi, ugroženih karijera, pa čak i gole egzistencije.

Nakon sloma Crne Gore u puču 1989. Radonjić nastavlja svoju borbu za ideale pravde, pravičnosti, istine i svetinju crnogorske slobode, intenzivirajući naučni rad u decenijama koje su uslijedile.

Profesor Radovan Radonjić, vrsan je naučnik – politikolog, kod kojega su naučne istine koje saopštava, njegovo srce i um, uvijek u dubokom saglasju. Pored mnogo čega ostaloga, zato je i tako ubjedljiv govornik i sagovornik. U svemu što radi i govori, drži se čuvenog Filbijevog pravila, koje glasi:

„Postavite činjenice na sto, poređajte ih, analizirajte i izvucite zaključke, ma kakvi oni bili“.

Bez zanosa i strasti, bez subjektivnosti i onoga što mi mislimo da bi trebalo biti ili željeli da bude ili da ne bude.

Upravo takav pristup je differentia specifica, ona razlika, koja odvaja istinske naučnike i podvižnike u borbi za dolazak do istine naučnim metodama, od onih koji su nosioci pamfleta i politikanata, kamufliranih u profesije naučnika. Saglasnost uma, srca i činjenica, to je ona karika, koja nedostaje mnogim ovdašnjim govornicima na javnoj sceni.  Zato pomenuta scena djeluje odveć kukavno i neintelektualno, prepuna tehnokratskog, robotizovanog govora, kod kojeg se rutinski, repetitivno koriste fraze i šabloni. To nikada nećete sresti kod rijetkih vrhunskih naučnika, kakav je onaj, čije djelo večeras-promovišemo.

Radovan Radonjić, u posljednjem periodu se, između ostalog, bavi teorijskim konsideracijama i modernim oblicima društva i države u knjigama koje su prvenstveno namijenjene čitaocima zainteresovanim za političku i državno-pravnu nadgradnju društva. U njima su zastupljena razmišljanja i ideje najpoznatijih novovjekovnih evropskih i američkih autora. Analizirajući temelje političkih i društveno-ekonomskih poredaka u različitim vremenskim periodima njihovog razvoja, dolazi do originalnih zaključaka o istorijskom progresu Crne Gore, pa i nekim njenim sui generis institucijama, tipa „Crnogorskog zbora“, koje predstavljaju oblike neposredne demokratije. Takve institucije u mnogočemu predstavljaju ne samo preteču modernih demokratskih poredaka, nego su čak i pravno politička rješenja, daleko ispred svog vremena, posebno kad se kompariraju sa evropskim porecima svog doba. O tome će, siguran sam, profesor mnogo detaljnije i kompetentnije kasnije govoriti.

Profesor Radovan Radonjić, na svoj osoben, naučno utemeljen i kao oštrica mača precizan način, govori Crnogorcima ono što većina drugih niti zna, niti umije, a i minimalan broj onih koji znaju, NE SMIJU REĆI! U knjigama je svoju naučnu sablju, koju prefinjeno oštri već decenijama, zabo po sred čela, ravno među oči crnogorskim zabludama, iskrivljenim putanjama naopakog tumačenja našeg identiteta, doživljaja mnogih istorijskih dilema, ali ponajviše njenim spoljnim neprijateljima i njihovim slugama – izdajnicima Domovine.

Tako, na primjer, u njegovim djelima, posvećenim skrivenim ili manje poznatim stranama naše istorije, preovladavaju stavovi, bazirani na prvorazrednim naučnim izvorima, koji u mnogo čemu razotkrivaju svu farsičnost zvaničnih istorijskih „istina“, preuveličavanje uloge jednih istorijskih ličnosti, nasuprot umanjivanju, ili čak totalnom iskrivljavanju i poništavanju uloge drugih. Njegova djela u tom smislu predstavljaju veoma vrijednu građu, koja je, dominantno utemeljena na stranoj literaturi i istorijskim izvorima A klase, koje je Radonjić decenijama proučavao i sistematizovao.

Mnogi od naučnih zaključaka Radovana Radonjića, naljutili su i u kontinuitetu ljute ne mali dio publikuma. Osobito onaj dio sa rigidnom sviješću, vezan za hiljadu puta ponavljane, a netačne, romantizirane, a u mnogočemu iskrivljene poglede na crnogorsku istoriju.

Svjestan pomenutoga, profesor Radonjić na promocijama svojih djela, koja sadrže podatke koji mogu izazvati kontraverze, uvijek i bez izuzetka, poziva kompletnu naučnu javnost da, ukoliko joj basta, na jednako naučni i na faktima utemeljeni način, demantuje i jednu jedinu činjenicu, navedenu u pomenutim djelima. Do sada, koliko pamtim, ne postoji niti jedan jedini slučaj da je iko u Crnoj Gori ili van nje, naučnim metodama makar korigovao, kamo li demantovao ništa od onoga što Radonjić u svojim opsežnim studijama iznosi. To dovoljno, bez ičega drugog, govori samo za sebe i o autoru i o njegovom djelu. Fiat Iustitia, pereat Mundus – „Neka se pravda izvrši, pa makar svijet propao”, pravna je i filozofska maksima, koja naglašava apsolutni prioritet pravde, bez obzira na posljedice. Njome je prožet cjelokupni opus autora o čijim djelima večeras govorimo.

Posebno je u tom smislu zanimljiva takozvana guvernadursko – petrovićevska dilema, intrigantna tema iz crnogorske povijesti, koju je Radovan Radonjić posebno stavio u fokus svoje naučno istorijske analize u posljednjih dvije decenije.

Radi se zapravo o proučavanju svojevrsnog raskršća, vododjelnice crnogorske istorije, koja je sveukupnu sudbinu države Crne Gore odredila u posljednjih tri vijeka, sve do današnjih dana, uključujući i najnovije vrijeme, takozvani „prezent tajm“, odnosno sadašnji trenutak u kome se naša Domovina nalazi.

U pitanju je zapravo bila i jeste i danas – istorijska dilema: Zapad ili Istok. Okcident ili Orijent. Da li je Crna Gora, kao zemlja, tada u zaleđu Mediterana, kasnije i primorska država, geografski pozicionirana tik do Jadranskog mora, lokacijski blizu Venecije, Austrije, Rima i Zapadne Evrope, trebala prihvatiti vrijednosti Okcidenta – racionalizam, kreativnost, liberalnu demokratiju, individualizam, odgovornost prema radu, evropsku tradiciju, ili pak odlike Orijenta – autoritarizam i despotsku vlast, nepostojanje političkih sloboda i individualnih prava, konzervativizam, rigidnost, sklonost koruptivnim obrascima ponašanja, pasivnost i fatalizam?

Na raskrižju tih dviju opcija, Crna Gora je, slijedeći politiku Petrovića, prkoseći svom geografskom položaju, interesima i prirodnom pripadanju Okcidentu, krenula u pravcu Orijenta, što će se vremenom ispostaviti, ne samo kao pogrešan potez na meta-fizičkom nivou, već i  kao izvor njenih mnogobrojnih istorijskih udesa.

Ta tendencija je postala presudna na početku 18. vijeka, kada je izvjesni ruski izaslanik, prilikom posjete Boki, informisan da „iza tih planina u zaleđu Boke, živi hrabar narod, siromašan, ali potpuno suveren, koji se povremeno konfrontira sa Turcima i Venecijom, ali nikome ne polaže račune, a pravoslavne je vjeroispovijesti i kao takav bi mogao biti od koristi za Rusiju“. Ruski izaslanik o tome obavještava svog cara, imperatora Romanova, koji je u tom periodu u samoj Rusiji bio otpočeo procese modernizacije, pa je kao takav bio zamjeren tamošnjoj rigidnoj svijesti i trebao je hitno neki rezultat koji bi politički odgovarao ideji izlaska Rusije na Mediteran, čime bi umirio mnoge disonantne tonove u tadašnjoj carevini, koja se saglasno odlikama Orijenta, protivila svakoj ideji modernizacije.

O onome što je bilo potom, u aprilu, godine 1712., onome što profesor s pravom naziva najvećom veleizdajom, učinjenom zaobilaženjem Crnogorskog zbora, kao glavne institucije za donošenje državnih odluka i iza njegovih leđa – priznavanjem ruskog cara za gospodara Crne Gore, obavezivanjem da siromašni Crnogorci uvijek ratuju za interese Rusije, a ona će zauzvrat pomagati Crnu Goru „onda kad može i koliko može“, o posljedičnom desetkovanju njenog stanovništva, uništenju biološke supstance Crne Gore, detaljno će vam na osnovu svojih istorijskih uvida, na bazi ozbiljne naučne građe prvog stepena tačnosti, objasniti uvaženi akademik profesor doktor Radovan Radonjić.

Nepovoljni kontinuitet sa poznatim potpisom u Crnoj Gori jasno je uočljiv od 1712. godine pa sve do današnjih prilika, koje sam prethodno elaborirao.

Stihovima zaokružujem moje večerašnje izlaganje i potom ću sa zadovoljstvom predati kormilo uvaženom akademiku Radonjiću.

„Uvijek je bilo i uvijek će biti, onih što će dušu Vragu prodati, a vi samo bdijte, jer morate bditi, Domovini ponos vratiti“.

Hvala vam na pažnji.

Cetinje, 9. april 2026.