NIJE KRSTO ZRNOV ŠTO MU UDBAŠI ZBORE, VAZDA JE BIO ODANI VITEZ CRNE GORE

NIJE KRSTO ZRNOV ŠTO MU UDBAŠI ZBORE, VAZDA JE BIO ODANI VITEZ CRNE GORE

Piše: Novak Adžić

Jedan od vodećih crnogorskih intelektualaca u Crnoj Gori je bio dugo prof. dr Slobodan Tomović. U posthumo objavljenim memoarima 2024, na str. 38 piše da su se crnogorski zelenaši u WW2 za Italiju vezali ne “iz ideološlih pobuda, već iz emocija prema crnogorskoj državnosti”.
Evo kompletnog citata o crnogorskim zelenašima iz knjige dr Slobodana Tomovića, koja je objavljena poslije njegove smrti. Valja pročitati. Elem, zelenaši Krsta Zrnovog Popovića ideološki nijesu bili fašisti. Njih je zanimala samo država Crna Gora. Bona fides, ali tada nemoguće.

Tomović u knjizi ” Građanski rat u Crnoj Gori” piše ( str. 37-39) o crnogorskim zelenašima u drugom svjetskom ratu sljedeće:

ZELENAŠI

U slučaju, da pobjeda pripadne silama Osovine, ita- lijanska kraljica Jelena imala je velike planove sa Crnom Gorom. Crnogorski federalisti, odnosno zelenaši, kako su ih u narodu zvali, htjeli su da, pod okupacijom, obnove kraljevinu iz doba dinastije Petrovića. Na Cetinju je za civilnog guvernera Crne Gore postavljen italijanski po- litičar Macolini. On podržava planove crnogorskih se- paratista. Podgrijava njihove nade, da će, vremenom, Crnoj Gori pripasti Hercegovina, možda i Metohija, iako Ita- lija ima obaveze prema velikoj Albaniji.

Upliv zelenaša u narodu prilično je slab. U Vasojevićima ih nema, s obzirom na to da je tradicija Srbije i Ka- rađorđevića veoma jaka. Udruženi s komunistima u Kraljevini Jugoslaviji zelenaši su predstavljali značajnu opozicionu snagu koja je pružala otpor Beogradu. U Drugom svjetskom ratu, komunisti napuštaju zelenaše. Imaju svoju revoluci- onarnu strategiju. Mnogi komunistički prvaci, sinovi su uglednih zelenaša, njihovo je geslo – Rusija i boljševizam, a ne Italija i njena zaštita. Sinovi su se žestoko posvađa- li s očevima.

Naravno, zelenaši imaju političku tradiciju. Pripada im nekoliko predratnih intelektualaca, najčešće advokata. Oni rade na formiranju Crnogorske narodne skupštine, čiji bi prvi zadatak bio vraćanje na presto Pe- trovića i trajno odvajanje Crne Gore od Srbije i Beograda. To su mahom ljudi koji imaju sentimente za lozu vladara Pe- trovića i bivšu crnogorsku državu. Uglavnom su čestiti, i prilično ograničeni u shvatanju političkih prilika. Za Italijane se ne vežu iz ideoloških pobuda, već iz emocija prema crnogorskoj državnosti.

Kraljica Jelena podstiče njihovu maštu o stvaranju samostalne države Crne Gore.

Sukob zelenaša u Crnoj Gori sa srbijanskom politi- kom trajao je neprekidno između dva svjetska rata. Bilo je i oružanih pobuna, koje su vlasti represijom sprečavale. Odmah poslije ujedinjenja, u vrijeme Božića 1919. godine buknuo je u Crnoj Gori ustanak velikih razmjera koji su ugušili domaći bjelaši i srbijanska vojska. Italija je, u to vrijeme, intenzivno pomagala ovaj ustanak. Sukob manjeg obima ponovo se rasplamsao na Belvederu kod Cetinja 1936. godine. Ulaskom italijanskih trupa u Crnu Goru, zelenaši- ma je pružena prilika. Na Petrovdan, 12. jula 1941. godine, pokušali su da formiraju crnogorsku – zelenašku vladu. Tih dana, u Kolašinu sam vidio organizovanu povorku oko pedeset manifestanata koji su klicali italijanskom kralju Vitoriu Emanuelu i kraljici Jeleni. Organizator je Sekula Drljević, istaknuti predratni separatista. Ova zelenaška manifestacija u Kolašinu nije naišla na šire interesovanje građana.

Mišo Fitin, glavni boem Kolašina, sarkastično ko- mentariše; „Ma ko im je taj kralj Manojlo, ljudi, zaboga!” Iz redova demonstranata koji su podržavali italijansku krunu i navodnu crnogorsku slobodu, mogla se čuti stan- dardna zelenaška pjesma između dva rata:

Kralj Nikola na umoru blagosilja Crnu Goru, Blagosilja sva tri sina knjaza Mirka, Petra i Danila i unuka Mihaila.

Njihovi protivnici, bjelaši, pjevali su:

Kralj Nikola ukra vola, pa uteka preko mora.”

Sapienti sat, rekli bi stari Rimljani. Činjenice se ne pobijaju argumentima. Plediram samo na provjerljivost istorijskog, vrjednosnog suda.