Izvještaj SE: Zatvorenici u Spužu izloženi nečovječnom i ponižavajućem tretmanu, pojedini se žalili da ih osoblje zlostavlja

Uslovi u istražnim zatvorima u Crnoj Gori, posebno u zatvorskom kompleksu u Spužu, izazivaju ozbiljnu zabrinutost zbog prenatrpanosti, dugotrajnog pritvora i loših životnih uslova, navodi se u preliminarnim zapažanjima delegacije Evropskog komiteta za sprječavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (CPT), nakon posjete Crnoj Gori od 19. do 27. novembra 2025. godine.

Delegacija CPT-a tokom posjete obišla je više ustanova u kojima borave osobe lišene slobode, uključujući zatvore, ustanove za maloljetnike, psihijatrijske bolnice i ustanove socijalne zaštite.

U fokusu nalaza posebno se našao zatvorski sistem, a naročito istražni zatvor u Spužu.

Komitet konstatuje da je pritvorski sistem u Crnoj Gori već duže vrijeme predmet zabrinutosti i da se situacija u nekim segmentima pogoršala u odnosu na prethodne posjete.

Kako se navodi u dokumentu, broj pritvorenika značajno je porastao i sada čini oko 56 odsto ukupne zatvorske populacije.

Prenatrpanost je posebno izražena u istražnim zatvorima, gdje su, prema nalazima delegacije, u pojedinim ćelijama postavljeni dodatni kreveti na sprat, čak i do četiri nivoa.

– U nekoliko ćelija evidentirano je svega 2,5 metra kvadratna životnog prostora po zatvoreniku – navodi se u preliminarnim zapažanjima CPT-a.

Delegacija je zabilježila i da pojedini pritvorenici u Crnoj Gori provode izuzetno dug period u istražnom pritvoru.

Tokom posjete razgovarano je sa osobama koje su u pritvoru provele više godina, a neke i preko šest godina.

– U praksi, uprkos nacionalnom zakonodavstvu koje reguliše maksimalne rokove, višestruka produženja i odlaganja do pravosnažne sudske odluke znače da se stotine ljudi drže u pritvoru tokom dužeg perioda – navodi CPT.

Poseban problem, prema ocjeni Komiteta, predstavlja i svakodnevni režim života pritvorenika.

U istražnim zatvorima u Podgorici i Bijelom Polju pritvorenici nemaju pristup strukturisanim aktivnostima, obrazovanju ili radu.

– Zatvorenici su ostajali zaključani u svojim ćelijama između 22 i 23 sata dnevno. Situacija je naročito teška za osobe koje su u pritvoru već nekoliko godina – navodi se u dokumentu.

U izvještaju se ističe i da pritvorenici često nemaju obezbijeđene osnovne higijenske potrepštine, zbog čega su prinuđeni da zavise od porodice ili drugih zatvorenika.

– Osobama u istražnom pritvoru se još uvijek sistematski ne obezbjeđuju osnovne potrebe za održavanje higijene, što je osnovni uslov za dostojanstven život – navodi se u zapažanjima.

Delegacija je evidentirala i određeni broj tvrdnji o fizičkom zlostavljanju zatvorenika od strane zatvorskog osoblja, naročito u istražnom zatvoru u Spužu.

– Većina takvih tvrdnji evidentirana je u Istražnom zatvoru u Spužu i Zatvoru Bijelo Polje, a odnosile su se na slučajeve premlaćivanja od strane zatvorskog osoblja u prostorijama koje nijesu pokrivene video nadzorom, kao što su ćelije za izolaciju – navodi CPT.

Uprkos određenim ulaganjima i renoviranju pojedinih objekata u zatvorskom kompleksu Spuž, Komitet navodi da brojni problemi i dalje opterećuju zatvorski sistem.

– Sveukupno gledano, uslovi života u istražnim pritvorima Bijelo Polje i Spuž su i dalje toliko loši da delegacija nema drugog izbora osim da smatra da izlaganje takvim uslovima, u kombinaciji s dužinom boravka u njima i lošim režimom sa 23 sata zaključavanja, izvjesno može predstavljati nečovječno i ponižavajuće postupanje – navodi se u dokumentu.

Zbog toga je Komitet pozvao crnogorske vlasti da hitno preduzmu konkretne mjere, uključujući poboljšanje bezbjednosti u ćelijama, uklanjanje kreveta na četiri nivoa, obezbjeđivanje higijenskih paketa za sve pritvorenike i unapređenje uslova za maloljetnike u istražnom zatvoru u Podgorici.

Komitet je zatražio i potvrdu o sprovođenju pojedinih hitnih mjera u roku od mjesec dana, dok će cjelokupan izvještaj o posjeti Crnoj Gori biti dostavljen vlastima u julu 2026. godine.