Enciklopedijski i renesansni mislilac i istraživač crnogorske duhovnosti

Umro akademik Marijan Mašo Miljić

Enciklopedijski i renesansni mislilac i istraživač crnogorske duhovnosti

Goran Sekulović

U Podgorici je nakon duge i teške bolesti, umro akademik Marijan Mašo Miljić (Luka, Žabljak, 1951.), enciklopedijski i renesansni mislilac i istraživač crnogorske duhovnosti, jedan od najboljih poznavalaca, tumača i originalnih interpretatora, i u Crnoj Gori i šire, života i djela Petra II Petrovića Njegoša i svih aspekata njegovog voluminoznog istorijskog, mislilačko-filozofskog, vjerskog (kao poglavara-mitropolita autokefalne Crnogorsko-primorske mitropolije, odnosno Crnogorske pravoslavne crkve), književnog, kosmopolitsko-humanističkog, političkog, državotvornog i poetskog stvaralaštva, ukupnog rada, djela i pregnuća.

Marijan Mašo Miljić je bio višedecenijski istaknuti crnogorski naučnik, istoričar, esejista, književnik, književni istoričar i kritičar, publicista, bibliotekar i enciklopedijski i svestrani autor proučavalac i obrađivač gotovo cjelokupne crnogorske prošlosti. Akademik je DANU (redovan član) čiji je bio i predśednik Skupštine, član Matice crnogorske – u okviru ove institucije učestvovao je u pripremama, uređivanjima i priređivanjima više značajnih knjiga i projekata – i Crnogorskog PEN centra. Bio je istaknuti član i zagovornik afirmacije i obnove istorijske državotvorne i duhovne misije u crnogorskom narodu i u suverenoj državi Crnoj Gori – svete autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve, te stalni saradnik njenog časopisa Lučindan. Aktivno je učestvovao u cijelom procesu obnove crnogorske suverenosti i samostalnosti, odnosno u svim predreferendumskim pripremama. Učesnik je brojnih naučnih skupova na različite teme na kojima je uvijek dolazila u žižu interesovanja njegova svestrana obrazovanost, činjenična pouzdanost i enciklopedijska referentnost.

Marijan Mašo Miljić je suosnivač (zajedno sa akademikom Goranom Sekulovićem) ‘’Društva za očuvanje crnogorske duhovne baštine’’ (‘’DOB’’-a). Prvi javni istup Društvo je imalo 1997.g. kada je obilježilo – to je bio jedini skup organizovan u Crnoj Gori sa tom svrhom – tri vijeka od dolaska dinastije Petrović Njegoš na duhovni i svjetovni prijesto Crne Gore. O životu i djelu vladike Danila, rodonačelnika dinastije Petrović Njegoš, tada su beśedili akademik DANU i CANU, jedan od najznačajnijih crnogorskih istoričara Branko Pavićević i Marijan Mašo Miljić, inače dugogodišnji Pavićevićev prijatelj i blizak saradnik. Tokom djelovanja Društva za očuvanje crnogorske duhovne baštine Miljić je odabrao, kritički priredio i uredio niz izuzetno značajnih publikacija u izdanju DOB-a.

Marijan Mašo Miljić je osnovnu školu završio u Žabljaku, gimnaziju u Bijelom Polju, a Filološki fakultet (grupu za svjetsku književnost) u Beogradu. Profesionalni rad i karijeru je započeo kao profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti u Gimnaziji na Cetinju, a potom je dugo godina radio kao bibliotekar u Nacionalnoj biblioteci „Đurđe Crnojević“ i zatim kao rukovodilac Biblioteke Istorijskog instituta Crne Gore. Bio je predśednik Društva bibliotečkih radnika Crne Gore i predśednik Društva za očuvanje crnogorske duhovne baštine (‘’DOB’’-a).

Miljić je autor brojnih priloga, ogleda, studija, eseja i književnih djela, fokusirajući  se na neobično širok dijapazon istorije, kulture i identiteta Crne Gore. Autor je dvije knjige pjesama: ‘’Đavolje laži’’ i ‘’Vrijeme taštine’’. Ostavio je za sobom, posebno u periodici, gotovo nevjerovatan opus kritičkih ogleda i priloga o mnogim autorima i njihovim djelima, ali i o brojnim značajnim pitanjima i temama iz crnogorske duhovnosti, kulture i istorije. Bio je izuzetan poznavalac istorije i cjelokupnog bića svog rodnog durmitorskog kraja i ne rijetko je izlagao i učestvovao na skupovima i promocijama autora i djela iz zavičajnog mu podneblja.

Što se tiče istoriografije i publicistike (autorstvo, priređivanje i uredništvo), dovoljno je navesti samo neke njegove bibliografske jedinice pa viđeti i kvantitet i kvalitet njegovog predanog, minucioznog i svestranog istraživačkog i dara i rada.

–       Zbornik radova crnogorskih naučnika iz zemlje i dijaspore o Njegošu i dokumenata ‘’DOB’’-a povodom 20 godina postojanja (zajedno sa akademikom Goranom Sekulovićem):  ‘’Njegoš naš nasušni’’

–       Jusovača – kazneni zatvor u Podgorici (1893–1945).

–       Crnogorci u Peroju 1657–2007 (koautor i priređivač).

–       Zbornik dokumenata o Šćepanu Malom (1767–1773).

–       Bibliografija o Medovskoj katastrofi.

–       Crnogorska međuratna dijaspora u ogledalu statistike.

Aktivnost istraživačka i rad Marijana Maša Miljića takođe obuhvata istraživanje najranijih pomena imena Crne Gore u latinskim izvorima, kao i doprinos proučavanju crnogorskog iseljeništva i dinastija Crnojevića i Petrovića.

Sahrana Marijana Maša Miljića biće 23. januara 2026. na Novom groblju u Podgorici.