DFC Atlantskog savjeta predstavio analizu „Izbori pod lupom: Prijetnje izbornom procesu u Crnoj Gori“

Ruske hibridne operacije prema Evropi predstavljaju složen, višeslojan i adaptivan model djelovanja, usmjeren na političku koheziju, socijalnu otpornost i bezbjednosne sposobnosti evropskih država, naveo je analitičar Marko Banović

Autor:Kristina Jerkov

Ruska strategija uticaja mnogo je više fokusirana na instaliranje njihovih kontrola unutar crnogorskih institucija, dok je trenutna srpska strategija da u potpunosti zaustavi evropsku integraciju Crne Gore, kazao je juče Marko Banović, analitičar Digitalnog forenzičkog centra, predstavljajući dokument „Izbori pod lupom: Prijetnje izbornom procesu u Crnoj Gori“.

Novo izdanje ove organizacije, koja djeluje pod okriljem Atlantskog savjeta u Crnoj Gori, fokusirano je na sve ono što bi nas moglo sačekati u sljedećem, vrlo bliskom izbornom procesu 2027. godine, kada će biti održani i parlamentarni i lokalni izbore, označeni kao „jedan od ključnih političkih trenutaka za državu“.

– Ovi izbori imaće direktne implikacije na institucionalnu stabilnost, dinamiku evropskih integracija i dugoročnu geopolitičku orijentaciju. Nažalost, kao i tokom prethodnih izbornih ciklusa, i ove ćemo dočekati u političkoj nestabilnosti, fragmentisanom partijskom sistemu i izraženoj duštvenoj polarizaciji – istakao je Banović na prezentaciji rezultata istraživanja koja su sažeta u novoj studiji.

Kao ključni faktor u cijeloj Evropi navodi se Rusija. Njena strategija, kako je naveo, jeste „da bude priznata kao globalna sila sa legitimnim pravom na svoj uticaj u postsovjetskom prostoru“, ali i da doprinese stvaranju šireg geopolitičkog bloka koji bi djelovao kao protivteža evropskoj i transatlantskoj dominaciji. Zato je najveći dio studije fokusiran upravo na metode ruskog djelovanja.

– Ruske hibridne operacije prema Evropi predstavljaju složen, višeslojan i adaptivan model djelovanja, usmjeren na političku koheziju, socijalnu otpornost i bezbjednosne sposobnosti evropskih država – naveo je Banović.

Kao sredstva djelovanja istakao je dezinformacije, informativne manipulacije, sajber operacije, sabotaže, organizovani kriminal, ekstremističke grupe, zloupotrebu migracija, religije, kao i politički i ekonomski uticaj.

U dijelu koji se odnosi na informacione operacije, izdvojena su četiri ključna narativa koje Rusija koristi. Prvi je da je „Zapad u krizi“, uz poruke da liberalna demokratija proizvodi nestabilnost i podjele. Drugi narativ odnosi se na „gubitak suvereniteta i zapadno miješanje“, odnosno tvrdnje da EU i NATO ograničavaju autonomiju država i da integracije znače prenos odlučivanja na spoljne centre moći. Tu je i narativ prema kojem je Rusija zaštitnica tradicionalnog poretka i tradicionalnih vrijednosti, odnosno da „Rusija brani religiju, porodicu i tradiciju“, dok ih Evropska unija i NATO navodno poništavaju. Četvrti narativ je predstavljanje Zapada kao „agresora i licemjera“, uz tvrdnje da provocira sukobe i da zapadni mediji služe političkim elitama.

– Dezinformacione kampanje rusko-srpskih proksija oblikovale su javno mnjenje gotovo u svim izbornim ciklusima, a posebno u onima od 2016. godine do danas. Kao jedan od ključnih narativa navodi se priča o ugroženosti Srba u Crnoj Gori i diskriminaciji, koja se koristi ne samo u Crnoj Gori nego i u zemljama Zapadnog Balkana – naveo je analitičar DFC-a.

Kako je dodao, u studiji se navodi da taj narativ Srbija, a preko nje i Rusija, koriste kako bi se zloupotrebom identitetska pitanja dodatno polarizovala i produbljivale podjele u crnogorskom društvu.

Drugi narativ koji se odnosi na Crnu Goru jeste da je ona „takozvana vazalna država“, bez suvereniteta i da ne donosi odluke samostalno, već da iza odluka stoje strane ambasade. Isti taj narativ, podsjetio je, Rusija koristi u zemljama EU.

Banović je posebno izdvojio one narative koji bi mogli biti aktivirani u predizbornoj kampanji. Konkretno, to su već najavljene teme o srpskom jeziku i državnim simbolima, uz insistiranje na promjeni Ustava i dvojnom državljanstvu. Upravo to moglo bi biti jedna od dovoljno „burnih“ tema da se crnogorsko društvo destabilizuje pred izbore.

Kao jedna od ključnih poluga za širenje ruskog i srpskog uticaja u Crnoj Gori, u novoj analizi DFC označena je Srpska pravoslavna crkva (SPC). Kako je navedeno, riječ je o organizaciji koja raspolaže „izraženim mobilizacionim potencijalom koji prelazi vjerski okvir i ulazi u sferu nacionalne i političke mobilizacije“. Takođe je kazao da SPC „pruža ideološki okvir za djelovanje drugih proksija, uključujući političke strukture, medije, ekstremističke grupe i NVO organizacije“. U kontekstu izbora, upravo se SPC označava kao „ozbiljan, potencijalno najveći izvor nestabilnosti tokom brzih političkih dešavanja kao što su izbori“. U istom kontekstu se pominje i mogućnost korišćenja pitanja vraćanja Njegoševe kapele na Lovćen kao političkog instrumenta, kao i uloga mitropolita Metodija, koji je „vrlo brzo postao glavna figura koja je okupila sve proruske i prosrpske ekstremne elemente“.

Kao važan segment stranog uticaja izdvojeni su mediji i društvene mreže, uz činjenicu da su gotovo sve televizije sa nacionalnom pokrivenošću u Crnoj Gori „u vlasništvu lica povezanih sa režimom Aleksandra Vučića“, a slično je sa portalima poznatim po proruskom i prosrpskom djelovanju. Posebno je naglasio potencijal društvenih mreža u koordinisanim dezinformacionim kampanjama.

No, Banović je naveo i ključne razlike između djelovanja Rusije i Srbije.

– Ruska strategija uticaja mnogo je više fokusirana na instaliranje njihovih kontrola unutar crnogorskih institucija, dok je trenutna srpska strategija da u potpunosti zaustavi evropsku integraciju Crne Gore – rekao je on, te dodao kako bi se ulaskom Crne Gore u EU „definitivno ugrozio režim u Beogradu“.

Kao relevantni rizici izbornog procesa sljedeće godine, analitičar DFC je izdvojio hibridne prijetnje, potrebu za praćenjem stranog miješanja, zatvaranje pravnih praznina u izbornom zakonodavstvu, kontrolu finansiranja, birački spisak, medijsko predstavljanje i digitalno oglašavanja. U studiji je precizirano da je potrebno uspostaviti stalni monitoring informacionog prostora, uključujući medije, portale, Telegram i Viber grupe i druge platforme, sa fokusom na narative i obrasce koji se mogu pojaviti tokom izbornog procesa. Kao cilj je naveo da se ključni narativi predvide kako bi bili lakše kontrolisani tokom izbora.

Jučerašnje predstavljanje analize DFC-a počelo je sjećanjem na njihovog saradnika Gorana Poleksića koji je nedavno preminuo. Predsjednik Atlantskog savjeta Savo Kentera je u dirljivom govoru istakao kako je „Poleksić bio tu za mlade ljude iz DFC-a, da im prenese znanje, bogato iskustvo“.

– On je neko ko je čitav život proveo u bezbjednosnom sektoru, počevši od ANB-a, kasnije vojno-obavještajne službe, da bi na kraju karijere posljednje godine proveo u ASCG, u DFC-u. A koliko je dobro i nesebično to radio vidjećete i u onome što će danas predstaviti kolege iz DFC-a, u studiji koja će prvi put razotkriti do detalja neke stvari za koje smo možda znali ili sumnjali da postoje, ali nikad na njih nije ovako direktno ukazano kao što će danas to biti urađeno – dodao je Kentera.

Gost predstavljanja analize bio je Frano Matušić, državni sekretar Ministarstva vanjskih i evropskih poslova Hrvatske, koji je prenio više važnih poruka. Po njemu, Crna Gora ima izuzetnu poziciju u pregovorima sa Evropskom unijom, pregovori napreduju, te očekuje da će se ispuniti kriterijume za članstvo i uspješno završiti put transformacije.

– Kada govorimo o pregovaračkoj situaciji, vi svakako imate izuzetnu poziciju, pregovori napreduju i očekuje se da će sve ono što se traži u smislu kriterijuma koji postoje za članstvo u Evropskoj uniji biti ispunjeno i da će Crna Gora uspješno završiti svoj put transformacije – rekao je Matušić.

On je naglasio da je, kada je riječ o reformama, najvažnija njihova implementacija, jer samo donošenje zakona nije dovoljno bez konkretne primjene.

– Što se tiče reformi, najbitnija je implementacija. Kada donesete zakon u parlamentu, ako nakon toga ne slijedi konkretna implementacija i ako se ne provjeri učinkovitost zakona i reformi, onda sve ostaje samo poslovno pakovanje – naveo je Matušić.

Istakao je da je ovo pozitivan momenat za Crnu Goru i da se očekuje da bude sljedeća članica Evropske unije.

– Vjerujem da je ovo zaista pozitivan momenat za Crnu Goru i očekujemo da bude sljedeća članica Evropske unije – kazao je Matušić.

Govoreći o narednoj godini, ukazao je da je ona veoma važna za Crnu Goru zbog izbora i procesa koji će slijediti.

– Vi ste u dvorištu EU, ali izazovi su jednaki. Sljedeće godine imate zaista ogromnu godinu za izbore. Imaćete parlamentarne i lokalne izbore, a možda i predsjedničke. To je veoma važna godina za Crnu Goru – istakao je Matušić.

Upozorio je i na hibridne prijetnje koje, kako je naveo, prijete crnogorskoj demokratiji i demokratskim institucijama, ali i naglasio da je „važno zadržati sve zemlje na evropskom putu“, uz ocjenu da Crna Gora prednjači u odnosu na ostale.

– Ono što želimo jeste da ohrabrimo Crnu Goru da se suprotstavi tim uticajima i, što je bitno, da jača svoje demokratske institucije, jer su pošteni i slobodni izbori srce svake demokratije – zaključio je Matušić.

Kalezić: I Kina će imati svoje favorite

Komentarišući ocjene DFC-a o uticajima iz Rusije i Srbije na predstojeće izbore, analitičar Danilo Kalezić je za Pobjedu ukazao da bi zaštitu svojih interesa na ovaj način mogla da zatraži i Kina.

– Srbija, za razliku od Rusije i Kine, ima drugačiji cilj – da se onemogući članstvo Crne Gore u Uniji, jer autoritarni režimi ne dopuštaju demokratizaciju na svojim granicama. A članstvo u EU bi značilo bespovratni put Crne Gore ka izgradnju liberalno-demokratskog društva. To ne ruši samo veliko srpski državni koncept, nego i fundamentalno stubove Vučićeve vlasti – ukazao je on.

Danilo Kalezić (Foto: Pobjeda)

Kako je kazao, to je u političkoj teoriji poznato kao „fenomen gledanja preko granice“, gdje građani koji su usmjereni jedni na druge, imaju pregled o tome što se dešava.

– Kina će prvi put na sljedećim izborima imati svoje favorite koje okuplja i koje podržava. Oni se prepoznaju u različitim institucijama, posebno u strukturama bliskim režimu u Beogradu, jer je to efekat prelivanja – naveo je on.

Kako je dodao, već sada se mogu napraviti korelacije za to da su velikosrpski igrači, a sada su i kineski igrači.

– No, ono što je ne manje važno jesu događaji koji su prethodili Samitu u Tivtu. Institucije treba da nam jasno kažu koja je bila logistika, a zatim i obavještajna i medijska podrška za ovakvu terorističku aktivnost – zaključio je Kalezić.